[Sách] Phong cách lãnh đạo của Đức Giêsu - Nguồn gốc của các nhà lãnh đạo (Trích từ phần 5

[Sách] Phong cách lãnh đạo của Đức Giêsu - Nguồn gốc của các nhà lãnh đạo (Trích từ phần 5 - TƯƠNG LAI CỦA LÃNH ĐẠO)

quangxn October 22, 2025

Nguồn gốc của các nhà lãnh đạo

Tại sao Đức Giêsu chọn Nhóm Mười Hai?

Ngài dùng tiêu chuẩn nào để chọn họ? Liệu Ngài có thấy nơi họ tiềm năng lãnh đạo cần được đào luyện, hay chỉ chọn những con người tầm thường để rồi ban cho họ những khả năng đặc biệt, nhằm chứng tỏ quyền năng sáng tạo của Thiên Chúa từ “đất sét phàm nhân”?

Sau ngày lễ Ngũ Tuần, khi Chúa Thánh Thần ngự xuống, các tông đồ trở nên can đảm, hùng hồn, và đầy ân sủng. Họ biểu lộ những khả năng chưa từng có trước đó. Nhưng ngay từ đầu, khi Đức Giêsu nói “Hãy theo Ta”, họ thực sự có tiềm năng gì không?

Thành thật mà nói, tôi không biết chắc. Nhưng tôi đoán Đức Giêsu không chọn ngẫu nhiên. Ngài có lẽ đã nhận thấy nơi họ những nét lãnh đạo thô sơ nhưng đáng được rèn luyện.

Chẳng hạn, Anrê. Tin Mừng Gioan cho biết Anrê vốn là môn đệ của Gioan Tẩy Giả trước khi gặp Đức Giêsu (x. Ga 1,35-40). Điều đó chứng tỏ ông là người khao khát chân lý thiêng liêng — một dấu chỉ của tiềm năng lớn.

Còn Simon Phêrô, anh của Anrê, nổi bật với lòng nhiệt thành, bản năng làm phát ngôn viên của nhóm, trực giác thiêng liêng và đức tin mạnh mẽ (ông là người thứ hai trong lịch sử dám bước đi trên mặt nước!). Dù nhiều khi bồng bột, hấp tấp, nhưng nơi ông đã bộc lộ tính quả quyết và dứt khoát của một nhà lãnh đạo.

Dễ hình dung Đức Giêsu đã thấy những nét tốt nơi Anrê và Phêrô, và Ngài cũng nhận ra những tiềm năng tương tự nơi các tông đồ khác. Qua việc huấn luyện, đồng hành và sai họ đi thi hành sứ vụ, Ngài đã tôi luyện những nét ấy, biến yếu thành mạnh.

Nếu nhìn vào Đức Giêsu và các môn đệ mà Ngài chọn, bạn sẽ thấy một thực tế tương tự. Trong Nhóm Mười Hai, chỉ có một người — Phêrô — dường như là nhà lãnh đạo bẩm sinh. Ông là người duy nhất có tính cách mạnh mẽ, quyết đoán, thường gắn liền với khả năng lãnh đạo tự nhiên. Nếu loại trừ Giuđa Ítcariốt, kẻ phản bội, thì còn lại mười người trên mười hai, tức khoảng 83%, trở thành những nhà lãnh đạo nhờ ảnh hưởng của Đức Giêsu, Đấng vừa là gương mẫu vừa là người thầy hướng dẫn.

Vì thế, nếu muốn tìm các nhà lãnh đạo, chúng ta phải học theo phong cách lãnh đạo của Đức Giêsu. Thay vì chỉ dựa vào một vài người mạnh mẽ bẩm sinh rồi đẩy họ đến kiệt sức, chúng ta cần nhìn đoàn chiên với cái nhìn mới: tìm đến những con người âm thầm, ít nổi bật, nhưng có kỹ năng, sở thích, và tiềm năng có thể trở thành những tài sản lớn lao trong vai trò lãnh đạo.

Hãy nghĩ đến Matthêu (Lêvi) — người thu thuế. Tại sao Đức Giêsu lại chọn ông? Matthêu không có dáng vẻ dễ mến hay sức hút đặc biệt. Trái lại, ông bị dân Do Thái khinh ghét vì cộng tác với đế quốc Rôma. Trước khi hoán cải, Matthêu là người đầy tham vọng, sẵn sàng chịu sự khinh bỉ của đồng bào để làm giàu. Nhưng khi theo Đức Kitô, tham vọng ấy được biến đổi: thay vì tìm lợi lộc riêng, Matthêu trở nên tham vọng vì Tin Mừng; thay vì cam chịu sự khinh miệt để phục vụ Rôma, ông sẵn sàng chịu khinh miệt để làm chứng cho Đức Kitô. Chính Đức Giêsu đã nhận ra tiềm năng lãnh đạo nơi Matthêu, ngay cả qua những khuyết điểm của ông.

Đức Giêsu cũng nhìn thấy sự nồng nhiệt bùng nổ nơi Giacôbê và Gioan nên đặt biệt danh cho họ là “con của sấm sét.” Ngài nhận ra lòng nhiệt thành cực đoan nơi Simon thuộc nhóm Quá Khích, và sức mạnh lãnh đạo mộc mạc nơi Anrê cùng các ngư phủ khác. Sau khi kêu gọi họ, Ngài huấn luyện từng người và cả nhóm, củng cố niềm tin, xây dựng sự tự tin, và dạy họ rèn luyện kỹ năng lãnh đạo qua dụ ngôn, qua những câu hỏi mở giúp họ suy nghĩ sâu xa hơn.

Khi bạn tìm kiếm lãnh đạo trong tổ chức của mình, có thể bạn đang chỉ tìm những “Phêrô” mà bỏ lỡ những Matthêu, Giacôbê, Gioan, Anrê, hay Simon — những viên ngọc thô chờ được mài dũa. Hãy nhìn kỹ hơn, sâu hơn, và bạn có thể khám phá ra những con người đang chờ nghe một lời khích lệ: “Tôi tin rằng bạn có thể lãnh đạo.”

Thực tế, chúng ta biết rất ít về quá khứ và tính cách của hầu hết các tông đồ. Nhưng có một điều chắc chắn: trừ Giuđa, tất cả đều được Đức Giêsu huấn luyện và biến đổi thành những nhà lãnh đạo (ngay cả Giuđa cũng góp phần vào kế hoạch Thiên Chúa).

Khám phá lãnh đạo nơi điều không ngờ tới

Đức Giêsu không chờ cho khả năng lãnh đạo tự bộc lộ. Ngài không dùng trắc nghiệm tính cách hay yêu cầu viết sơ yếu lý lịch. Với cái nhìn thấu suốt, Ngài tìm kiếm nơi mỗi người những dấu hiệu tiềm năng lãnh đạo, rồi Ngài nói: “Hãy theo Ta.”

Chúng ta không có cái nhìn vô ngộ như Đức Giêsu. Một số người mà ta chọn có thể làm ta thất vọng. Nhưng nếu sẵn sàng nhìn kỹ từng người, ta sẽ xây dựng được một đội ngũ mạnh mẽ và đa dạng hơn. Nếu chỉ tìm các nhà lãnh đạo bẩm sinh, ta sẽ có một nhóm toàn những cá tính cứng rắn, mạnh mẽ, nhưng quá giống nhau. Còn nếu biết tìm những viên ngọc thô, ta sẽ có một tập thể phong phú về khả năng, ân huệ và sức mạnh — một đội ngũ lãnh đạo vững mạnh hơn hẳn.

Nhiều lãnh đạo than phiền rằng tổ chức của họ không có đủ người để gánh vác trách nhiệm lãnh đạo. Tôi thì tin ngược lại: lúc nào cũng có sẵn nhiều tiềm năng lãnh đạo trong bất kỳ cộng đoàn nào. Chúng ta chỉ chưa khám phá ra. Và bí quyết chính là học theo phong cách lãnh đạo của Đức Giêsu: nhận ra và khơi dậy nơi người khác khả năng lãnh đạo tiềm ẩn.

Một câu chuyện thực tế

Tại một giáo xứ ngoại ô cỡ trung, cha sở thường dựa vào một cặp vợ chồng cho hầu hết các công tác mục vụ. Một ngày, họ báo tin sẽ chuyển đi vì lý do sức khoẻ. Cha sở bàng hoàng: họ vốn là “xương sống” của giáo xứ, và dường như không ai có thể thay thế.

Trong một Thánh lễ, cha sở kêu gọi cộng đoàn: “Chúng ta cần những người sẵn sàng đứng lên gánh vác.” Đáng ngạc nhiên, tám giáo dân đáp lại. Họ nhận lấy trách nhiệm, và không chỉ làm tốt, mà còn đem đến nhiều ơn gọi, ý tưởng và sinh khí mới cho giáo xứ. Cha sở học được vài điều quan trọng:

Không ai là không thể thay thế. Khi một người rút lui, Thiên Chúa có thể cho trỗi dậy nhiều người khác.
Nhiều người không nhận ra mình có khả năng lãnh đạo. Họ chỉ cần được khích lệ và trao cơ hội.
Trong mọi cộng đoàn đều có những lãnh đạo tiềm ẩn. Họ sẽ xuất hiện khi biết mình được tin tưởng và cần đến.
Phần lớn các lãnh đạo trưởng thành “trong công việc.” Muốn đào tạo lãnh đạo, hãy trao cho họ sứ vụ để thực hiện.

Huấn luyện lãnh đạo ngay trong thực tiễn

Đức Giêsu ý thức rõ sứ mạng của Ngài và thời gian đồng hành với các môn đệ thật ngắn ngủi. Ngài phải huấn luyện, hướng dẫn, và biến đổi họ thành những nhà lãnh đạo trước khi rời thế gian.

Cuối Tin Mừng Gioan, khi thấy họ đã sẵn sàng, Ngài sai đi: “Như Chúa Cha đã sai Thầy, Thầy cũng sai anh em.” (Ga 20,21).

Thử thách lớn đầu tiên đến ngay sau đó, trong ngày lễ Ngũ Tuần. Phêrô mạnh mẽ công bố Tin Mừng, và ba ngàn người được rửa tội. Các tông đồ tiếp tục rao giảng dù bị Hội Đồng Do Thái đe doạ và cấm đoán.

Chỉ ít tuần trước, Phêrô từng run sợ chối Thầy. Nay, ông đứng hiên ngang trước chính những kẻ đã giết Chúa, mạnh mẽ tuyên xưng Đức Kitô (Cv 4,1-12). Các thủ lãnh tôn giáo kinh ngạc: “Thấy Phêrô và Gioan mạnh dạn, lại biết họ là những người thất học, thì lấy làm lạ; họ nhận ra đó là những kẻ đã từng ở với Đức Giêsu.” (Cv 4,13).

Họ tưởng lãnh đạo chỉ có ở những kẻ uy quyền, học thức, tham vọng. Nhưng giờ đây, những ngư phủ bình dân lại trở thành chứng nhân hùng mạnh, vì họ đã ở với Đức Giêsu.

Làm Thế Nào Để Chọn Một Nhà Lãnh Đạo

Khi tuyển chọn những nhà lãnh đạo mới, bạn nên tìm kiếm điều gì? Tôi đề nghị bạn hãy tìm những phẩm chất khó có thể giảng dạy. Người ta có thể được huấn luyện để có những kỹ năng như ra quyết định, hoạch định chiến lược, xây dựng đội ngũ, diễn thuyết trước công chúng, giải quyết xung đột, điều hành các buổi họp, v.v. Nếu một ứng viên chưa có những kỹ năng này, điều đó không phải là vấn đề. Tất cả những kỹ năng ấy đều có thể học hỏi và trau dồi.

Nhưng có những đặc tính khác thì rất khó, nếu không muốn nói là hầu như không thể dạy được. Thật khó để dạy ai đó trở thành một con người có nhân cách và chính trực nếu họ thiếu những phẩm chất ấy. Thật khó để huấn luyện một người biết chuyên cần lao động nếu ngay từ đầu họ chưa từng học được giá trị của lao động chân chính. Thật khó để biến đổi một người vị kỷ và vô luân trở thành một gương mẫu để noi theo. Và cũng thật khó để biến một kẻ bất trung, không đáng tin cậy trở thành một nhà lãnh đạo trung thành.

Vì vậy, khi tuyển chọn những nhà lãnh đạo mới, hãy tìm kiếm những phẩm chất của nhân cách: sự chính trực, cần cù, nhân đức luân lý, và lòng trung tín. Trên nền tảng của nhân cách vững chắc, người ta có thể dễ dàng xây dựng những kỹ năng và khả năng lãnh đạo.

Trong Dụ Ngôn Các Nén Bạc, Chúa Giêsu kể về một người chủ đã khen ngợi đầy tớ trung thành và sinh lợi của mình rằng: “Khá lắm! Hỡi đầy tớ tài giỏi và trung tín! Ngươi đã trung tín trong việc nhỏ, Ta sẽ đặt ngươi lên coi việc lớn” (x. Mt 25,23). Trong câu chuyện này, điều Chúa Giêsu khen ngợi không phải là kỹ năng lãnh đạo, mà chính là lòng trung tín.

Bạn có thể nghĩ rằng việc tuyển chọn người có kỹ năng tốt là khó. Nhưng tôi cam đoan rằng tuyển chọn người có nhân cách tốt còn khó hơn nhiều. Khó hơn nữa là tìm được những con người âm thầm trung thành làm việc phía sau hậu trường, chu toàn những công việc nhỏ bé, vô danh, không ai cảm ơn, những con người có tâm hồn của một người tôi tớ và sự khôn ngoan của một nhà lãnh đạo.

Khi tìm kiếm các nhà lãnh đạo trong cộng đoàn, trong Giáo Hội, hay trong nhóm của bạn, hãy nhớ cầu nguyện xin ơn khôn ngoan. Trước khi bạn bắt đầu trò chuyện với các ứng viên tiềm năng, hãy trò chuyện với Thiên Chúa và xin Người ban cho bạn cái nhìn siêu nhiên để đưa ra một chọn lựa khôn ngoan.

Tôi từng nghe kể về một giáo xứ có tới hai mươi mốt lớp giáo lý Chúa Nhật dành cho người lớn và trẻ em. Vào mùa xuân, hơn một nửa số giáo lý viên báo cho ban giáo lý biết rằng họ sẽ không trở lại dạy vào mùa thu. Vị phụ trách đứng trước tình trạng thiếu hụt giáo lý viên trầm trọng và không biết phải tìm đâu ra người thay thế.

Phản ứng đầu tiên của vị phụ trách là hoảng hốt. Nhưng ông đã nói chuyện với cha xứ, và cha xứ đã đề nghị cầu nguyện:
“Hãy cầu xin ơn khôn ngoan,” cha nói, “và tôi sẽ cùng cầu nguyện với anh.” Thế là họ đã cầu nguyện chung với nhau, và tâm trạng hoảng hốt liền tan biến. Chỉ trong vòng vài tuần, những nhà lãnh đạo mới đã xuất hiện, và chẳng bao lâu mọi lớp học đều có giáo lý viên. Như thánh Giacôbê nhắc nhở chúng ta: “Nếu ai trong anh em thiếu khôn ngoan, hãy xin Thiên Chúa, Đấng ban cho mọi người cách quảng đại và không trách cứ, thì người ấy sẽ được ban cho” (Gc 1,5).

Hãy luôn nhớ rằng ít nhất 85% những nhà lãnh đạo tiềm năng vẫn còn chưa được nhận ra, chưa từng được kêu gọi, và họ chỉ đang chờ bạn đến nói với họ rằng: “Tôi nghĩ anh có thể lãnh đạo.” Họ có những đặc sủng thiêng liêng nhưng vẫn chưa được sử dụng (xem thêm Rm 12,3-8; 1 Cr 12 và 14; Ep 4,7-16).

Khi bạn đồng hành và đào tạo các nhà lãnh đạo, hãy chắc chắn rằng bạn biết cách khích lệ họ. Điều này không có nghĩa là bạn trao tặng những lời khen rỗng tuếch hay tâng bốc giả tạo. Trái lại, khi bạn thấy họ biểu lộ nhân cách và những đặc tính lãnh đạo mang hình ảnh Chúa Kitô, hãy nói với họ rằng bạn nhận ra nơi họ đang lớn lên trong nhân cách và phẩm chất của một nhà lãnh đạo. Hãy nêu ra những minh chứng cụ thể về những điều họ đã nói và làm như bằng chứng cho sự trưởng thành trong ơn gọi lãnh đạo của họ. Hãy tập trung vào bằng chứng của đức tin và nhân cách thay vì thành quả.

Chúa Giêsu đã khích lệ các môn đệ bằng cách gọi họ là bạn hữu, bằng cách khen ngợi công việc công chính và đức tin của họ, và bằng cách tín thác cho họ những trách nhiệm ngày càng lớn lao (x. Ga 13,10; 15,14-15; 20,21; 21,15-17). Khi Chúa Giêsu khích lệ các môn đệ, Người đã củng cố niềm tin nơi họ. Người ban cho họ sức mạnh để tin rằng họ có thể dấn thân và chinh phục thế giới.

Và trong sách Công Vụ Tông Đồ, họ đã thực sự chinh phục thế giới — và đã biến đổi thế giới cho Đức Kitô. Trong toàn bộ lịch sử lãnh đạo, chưa bao giờ có một phương thế nào hữu hiệu hơn trong việc tuyển chọn, đào tạo, và sai đi các nhà lãnh đạo, hơn chính tiến trình mà Chúa Giêsu đã thực hiện trong các sách Tin Mừng. Là những người lãnh đạo, sứ mạng của chúng ta không chỉ là quy tụ một nhóm môn đệ, nhưng còn là đào tạo và xây dựng một thế hệ lãnh đạo mới. Điều đó dẫn chúng ta đến nguyên tắc lãnh đạo tiếp theo:

NGUYÊN TẮC 17
Các nhà lãnh đạo được Thiên Chúa tuyển chọn và ban ơn, nhưng chúng ta phải nhận ra và đào tạo họ.