[Sách] Phong cách lãnh đạo của Đức Giêsu - NHỮNG GÒ ĐẤT VÀ NGỌN NÚI (Trích từ phần 4

[Sách] Phong cách lãnh đạo của Đức Giêsu - NHỮNG GÒ ĐẤT VÀ NGỌN NÚI (Trích từ phần 4 - NHỮNG VẤN ĐỀ CỦA NGƯỜI LÃNH ĐẠO)

quangxn October 17, 2025

NHỮNG GÒ ĐẤT VÀ NGỌN NÚI

Cách đây vài năm, Tom (tên đã được thay đổi) nhận một chức vụ điều hành trong một tổ chức nổi tiếng. Anh đã có một thành tích đáng nể ở công việc trước và rất háo hức với nhiệm vụ mới này. Là một Kitô hữu nhiệt thành, Tom là người kiên trung thực hành phong cách lãnh đạo theo gương Đức Giêsu.

Thế nhưng chỉ sau sáu tháng làm việc tại tổ chức ấy, Tom đã nộp đơn từ chức trong sự chán nản tột cùng. Anh không thể chịu đựng thêm.

Khi có người hỏi tại sao anh bỏ việc chỉ sau nửa năm, Tom trả lời:
“Vì sự nhỏ nhen. Toàn bộ tổ chức đó bị nhiễm độc bởi những trò chính trị nội bộ, lòng ghen ghét và ganh đua. Ai cũng tìm cách lấn lướt người khác. Tôi muốn làm việc như một thành viên trong đội, nhưng thực tế là chẳng hề có đội nào cả! Tôi bị buộc phải chọn một phe trong số các phe phái của tổ chức. Chỉ cần nói lời ủng hộ một ai đó là ngay lập tức tôi trở thành kẻ thù của người khác. Tôi đã cố gắng kêu gọi tinh thần đồng đội và hợp tác, nhưng sự nhỏ nhen đã ăn sâu quá lâu trong văn hoá của tổ chức ấy.”

Nhiều công ty, tổ chức, nhóm, hay thậm chí giáo xứ thường quá chú tâm vào những vấn đề lớn lao mà không nhận ra rằng họ đang bị phá hoại từ những chuyện vụn vặt—những va chạm cá nhân, cuộc chiến giành quyền lực, sự ghen tỵ, những lời xầm xì bóng gió, và những điều tương tự. Những vấn đề tưởng chừng nhỏ nhặt ấy có thể gây tổn hại to lớn đến tinh thần và hiệu quả của cả một tổ chức.

Công việc của một nhà lãnh đạo là phải nhìn thấy bức tranh toàn cảnh, phải thấy được ngọn núi, và dẫn dắt cộng đoàn tiến đến đỉnh cao. Thật không may, quá nhiều nhà lãnh đạo đã không bao giờ chạm tới đỉnh núi, bởi họ vấp ngã vì những gò đất nhỏ nhoi.

Những con người nhỏ nhen

Những nhà lãnh đạo nhỏ nhen thường tạo ra những tổ chức nhỏ nhen, bị chia rẽ và xung đột bởi những chuyện vụn vặt. Có nhiều loại “nhà lãnh đạo gò đất”—những người coi trọng điều nhỏ mọn hơn điều trọng đại và rồi vấp ngã vì những gò đất ấy. Một số loại thường thấy là:

1. Nhà lãnh đạo “hứa hẹn, hứa hẹn”

Nhiều nhà lãnh đạo liên tục gây ra xung đột bằng cách đưa ra những lời hứa mà họ không thể hoặc không muốn giữ.

“Hễ có điều gì anh chị em cần, cứ nói, tôi sẽ lo,” họ thường nói. Nhưng chỉ mười phút sau, lời hứa ấy đã bị quên lãng. Kiểu lãnh đạo này khao khát được mọi người yêu mến và thường đưa ra những lời hứa mâu thuẫn cho các phe đối lập để được lòng cả hai bên. Kết quả: cuối cùng họ rơi vào trung tâm của một cuộc chiến tranh giành quyền lực, với cả hai phe đều phẫn nộ với họ.

Nhà lãnh đạo quan liêu

Nhiều người giữ vị trí lãnh đạo nhưng thực chất không có khí chất của một nhà lãnh đạo đích thực. Họ chỉ là những nhà quan liêu, thi hành quyền lực một cách cứng nhắc theo bộ luật, quy định. Đối với một nhà quan liêu, điều quan trọng không phải là việc lãnh đạo của họ có làm cho tổ chức hiệu quả hơn, sinh lợi hơn hay thành công hơn, mà là việc họ tuân thủ luật lệ một cách tỉ mỉ, không sai sót.

Nếu ai đó đề nghị một phương cách mới, hiệu quả hơn, nhà quan liêu sẽ đáp: “Chúng ta không thể làm như vậy. Từ trước đến nay chưa bao giờ làm như vậy cả. Quy định không cho phép đâu.”
Người lãnh đạo đích thực là người có tầm nhìn, dám thúc đẩy thay đổi và canh tân. Còn nhà quan liêu chỉ duy trì nguyên trạng.

Nhà lãnh đạo “để ngày mai”

Đây là mẫu người trì hoãn điển hình: lúc nào cũng bận rộn, nhưng chẳng bao giờ hoàn tất công việc đúng thời hạn. Họ tiêu tốn thì giờ vào những chuyện vụn vặt đến nỗi không còn khả năng ưu tiên cho những mục tiêu quan trọng nhất. Hệ quả: họ thường hứa hẹn nhiều, nhưng kết quả lại chẳng bao nhiêu. Khi được hỏi về tình hình một dự án quan trọng, câu trả lời quen thuộc của họ là: “Tôi sẽ bắt tay vào ngay—ngày mai thôi.”

Nhà lãnh đạo “ý hay của tôi”

Những nhà lãnh đạo nhỏ nhen kiểu này khăng khăng rằng mọi thành quả phải mang dấu ấn của họ, không muốn ai chia sẻ công trạng. Nếu người khác đưa ra ý tưởng, họ lập tức bác bỏ: “Chẳng phải ý hay đâu, vì không phải do tôi nghĩ ra.” Nhưng nếu có cơ hội chiếm lấy công lao, họ sẽ không ngần ngại nói: “May mà tôi đã nghĩ ra điều đó!”

Trong suy nghĩ của họ: “Ý tưởng nào mà tôi không thể nhận công, thì chẳng có giá trị gì.”

Nhà lãnh đạo “tôi được gì?”

Người lãnh đạo vụn vặt thường chỉ biết lo cho chính mình. Mối bận tâm của họ không phải là sự thành công của tổ chức hay lợi ích của tập thể, mà là: “Tôi được gì trong chuyện này?” Họ sẽ không ủng hộ bất kỳ đề xuất, kế hoạch, hay mục tiêu nào nếu điều đó không đem lại lợi ích cá nhân. Nhiều nhà lãnh đạo dạng này là những tay thao túng khéo léo, rất giỏi lèo lái cuộc thảo luận tập thể để cuối cùng xoay về phần lợi cho riêng họ.

Ngoài ra còn nhiều kiểu lãnh đạo nhỏ nhen khác: kẻ hoài nghi, kẻ ngồi lê đôi mách, kẻ tự phong mình là chuyên gia, kẻ bắt nạt... Không có gì ngạc nhiên khi các tổ chức do những lãnh đạo vụn vặt điều hành thường rơi vào cảnh chia rẽ, xung đột, mơ hồ trong ưu tiên, thiếu tầm nhìn, và tinh thần sa sút.

Bất kỳ tổ chức nào cũng có nguy cơ bị ám ảnh bởi sự nhỏ nhen: doanh nghiệp, tổ chức phi lợi nhuận, giáo xứ, trường học, nhóm chính trị, ban điều hành, đội thể thao, hay thậm chí một đơn vị quân đội.
Người lãnh đạo đích thực sẽ giúp tập thể nắm bắt được tầm nhìn lớn, theo đuổi các mục tiêu chính yếu, và biết nâng đỡ lẫn nhau. Nơi nào phong cách lãnh đạo theo gương Đức Kitô được thực thi, nơi đó sự vụn vặt sẽ tiêu tan.

Đức Giêsu đối diện với sự nhỏ nhen

Khi Đức Giêsu thấy các môn đệ tranh cãi xem ai là người lớn nhất, Ngài trực diện sửa dạy sự nhỏ nhen ấy. Đó chính là điều mà các nhà lãnh đạo lớn làm: họ khơi dậy khát vọng vươn tới điều cao cả và quy hướng các môn đệ về những gì thực sự quan trọng. Khi người ta tập trung leo núi, họ chẳng còn thì giờ vấp ngã nơi những gò đất nhỏ nhoi.

Thánh Gioan Tông đồ còn ghi lại một lần khác Đức Giêsu khiển trách sự nhỏ nhen của một môn đệ. Đó là lần hiện ra thứ ba sau khi phục sinh, bên bờ Biển Hồ Tibêria. Đức Giêsu đã phục hồi Phêrô sau lần ông hèn nhát chối Thầy trước cuộc Thương khó. Rồi Ngài tiên báo rằng Phêrô sẽ tôn vinh Thiên Chúa bằng cái chết tử đạo.

Bạn có thể tưởng tượng rằng Phêrô chẳng hề vui sướng khi nghe về cái chết của chính mình. Thấy Gioan đang đi theo phía sau và lắng nghe, Phêrô hỏi Đức Giêsu:
“Thưa Thầy, còn anh này thì sao?”
Một câu hỏi vụn vặt. Thật ra, Phêrô muốn nói: “Nếu con phải chết tử đạo, thì chẳng lẽ anh ấy lại được chết bình yên trong giấc ngủ sao? Như vậy đâu có công bằng.”

Đức Giêsu trả lời: “Giả như Thầy muốn anh ấy còn ở lại cho tới khi Thầy đến, thì việc gì đến con? Phần con, hãy theo Thầy!” (x. Ga 21,20-23). Nói cách khác: “Đừng nhỏ nhen nữa, Phêrô. Gioan thuộc quyền của Thầy, không thuộc quyền của con. Con chỉ cần lo việc của mình: hãy theo Thầy.”

Nguyên tắc cho nhà lãnh đạo

Với tư cách là lãnh đạo, chúng ta cần nhớ rằng không thể và không nên đối xử với mọi người theo cùng một cách. Dĩ nhiên, phải công bằng, nhưng công bằng không đồng nghĩa với việc đối xử y hệt nhau. Có những người làm việc chăm chỉ hơn, có kinh nghiệm và kỹ năng vượt trội, xứng đáng được phần thưởng lớn hơn. Khi những kẻ nhỏ nhen than phiền: “Không công bằng!” nhà lãnh đạo không cần phải giải thích dài dòng. Chỉ cần nói: “Hãy ngưng sự nhỏ nhen và lo làm tốt phần việc của mình.”

Các lãnh đạo của Giáo Hội sơ khai đã học được bài học ấy từ Đức Giêsu. Khi sự nhỏ nhen và tranh chấp đe doạ sự hiệp nhất của cộng đoàn, các Tông đồ đã trực diện giải quyết. Ta thấy rõ điều này trong sách Công vụ. Khi Hội Thánh sơ khai phát triển, xảy ra mâu thuẫn giữa các Kitô hữu Do Thái và Hy Lạp. Các tín hữu Hy Lạp cho rằng giới lãnh đạo Do Thái đã lơ là các bà goá của họ trong việc phân phát lương thực.

Bấy giờ các Tông đồ, những người lãnh đạo Hội Thánh, đã triệu tập cộng đoàn và nói:

“Chúng tôi mà bỏ việc rao giảng Lời Thiên Chúa để lo việc bàn ăn thì không thích hợp. Vậy, thưa anh em, hãy chọn trong cộng đoàn bảy người có tiếng tốt, đầy Thánh Thần và khôn ngoan, rồi chúng tôi sẽ đặt họ phụ trách công việc ấy. Còn chúng tôi, chúng tôi sẽ chuyên lo cầu nguyện và phục vụ Lời Chúa” (Cv 6,2b-4).

Nói cách khác: “Chúng ta cần sắp xếp lại ưu tiên. Là Tông đồ, là lãnh đạo, chúng tôi phải tập trung vào sứ vụ số một của Đức Kitô: rao giảng và loan báo Tin Mừng. Nhưng đồng thời, chúng ta cũng phải chăm sóc cho các bà goá. Vậy hãy chọn bảy người khôn ngoan và đầy Thần Khí để đảm trách việc này.”

Đó là một quyết định khôn ngoan, vừa giữ cho Hội Thánh kiên định trong sứ mạng Loan báo Tin Mừng, vừa đáp ứng các nhu cầu cụ thể của con người. Đây chính là phong cách lãnh đạo theo gương Đức Giêsu.

Thánh Phaolô cũng sống phong cách lãnh đạo này và không ngừng chiến đấu chống lại sự nhỏ nhen trong cộng đoàn. Trong thư gửi tín hữu Philípphê, ngài đã viết:

“Tôi khuyên Êvôđia, và tôi cũng khuyên Xyntykhê, hãy đồng tâm trong Chúa. Và tôi cũng xin anh, người bạn đường chân chính, hãy giúp đỡ những người phụ nữ này, vì họ đã cùng tôi chiến đấu cho Tin Mừng, bên cạnh ông Clêmentê và các cộng tác viên khác của tôi, những người có tên trong Sách Trường Sinh.” (Pl 4,2-3)

Chúng ta không biết chính xác lý do bất đồng giữa hai phụ nữ này trong cộng đoàn Philípphê. Có thể là sự khác biệt trong cách nhìn về sứ vụ, hoặc cũng có thể chỉ đơn giản là sự va chạm tính khí. Đôi khi, chỉ vì quá khác nhau — hay thậm chí quá giống nhau — mà hai người không thể hoà thuận.

Tuy nhiên, những người cùng thuộc về một Giáo Hội, cùng trong một tổ chức hay cùng chung một nhóm, phải học cách sống hoà hợp, dù thích hay không.

Khi thánh Phaolô viết: “Hãy đồng tâm trong Chúa”, ngài không hẳn đòi họ phải có cùng một quan điểm. Điều ấy đôi khi bất khả. Nhưng hai người cùng phục vụ một Chúa thì luôn có thể “đồng tâm trong Chúa” nghĩa là đặt mối hiệp thông trong Đức Kitô lên trên mọi bất đồng. Họ có thể khác nhau trong phương pháp, chương trình, quan điểm, thậm chí trong những vấn đề thần học thứ yếu — và có thể không ưa nhau nữa! — nhưng họ vẫn có thể yêu thương và đón nhận nhau trong Chúa.

Cầu thủ bóng chày Dusty Baker, người từng có sự nghiệp dài ở giải MLB cả với tư cách cầu thủ lẫn huấn luyện viên, từng nói rằng thời gian phục vụ trong Thuỷ quân lục chiến Hoa Kỳ là sự chuẩn bị tuyệt vời cho đời thể thao của ông. Ông chia sẻ: “Tôi học được rất nhiều về tinh thần đồng đội. Ở trong một đội, các thành viên phải biết gắn bó, nâng đỡ và thậm chí hy sinh cho nhau — ngay cả khi bạn không ưa anh ta và anh ta cũng chẳng ưa bạn. Đó chính là đồng đội.”

Đây chính là sự khác biệt giữa thích một người và yêu thương một người. Bạn có thể yêu một người mà bạn chẳng ưa. Bạn thậm chí có thể yêu cả những người khiến bạn khó chịu. Làm sao điều đó có thể?

Câu trả lời nằm ở từ agápē (ἀγάπη) trong tiếng Hy Lạp. Thông thường, người ta nghĩ tình yêu chỉ là cảm xúc hay rung động. Nhưng tình yêu Kitô giáo — agápē — là một quyết định, một sự chọn lựa. Khi ta quyết định chấp nhận một người mà mình không hề ưa, lúc đó ta đang thực hành tình yêu agápē. Ta đang “đồng tâm trong Chúa” với họ.

Thích hay không thích một người chỉ là chuyện vụn vặt. Nhưng yêu thương nhau thật sự mới là trái tim và linh hồn của đức tin Kitô giáo. Nếu chúng ta kiên trì trong tình yêu theo gương Đức Kitô, chúng ta sẽ luôn giữ được sự tập trung vào điều cốt yếu.

Cuộc xung đột giữa Êvôđia và Xyntykhê, cùng lời khuyên khôn ngoan của thánh Phaolô, dẫn ta đến nguyên tắc lãnh đạo kế tiếp:

NGUYÊN TẮC 16

Nhà lãnh đạo khôn ngoan biết ngăn chặn những vấn đề vụn vặt trước khi chúng phình to thành vấn nạn lớn.