VÀI GHI CHÚ VỀ CHUYỆN VIẾT

(“Đừng nói trao cho tôi đề tài, hãy nói trao cho tôi đôi mắt”-Raxun Gamzatov)

10 năm trước, khi còn viết báo, nhiều đồng nghiệp cứ thắc mắc, làm thế nào tôi lại có thể viết nhiều, viết nhanh và viết rộng-bao gồm nhiều lãnh vực-đến thế. Suốt mấy tháng ở báo Thanh Niên, mỗi tháng 30 số báo, số nào tôi cũng có một, hai bài. Ký đủ bút danh.

Trong khi chung quanh, ai cũng túng bấn đề tài, thì với tôi, đó chẳng phải là vấn đề. Tôi có thể viết bất cứ lúc nào, bất cứ nơi đâu. Vừa tán láo với bạn bè vừa viết; vừa nhậu vừa viết.

Có chút gì huênh hoang trong những dòng trên? Không. Tôi nhắc lại, để ghi chú đôi điều về vấn đề cách nhìn. Tôi chẳng bận tâm đến chuyện đề tài, bởi nhìn đâu tôi cũng thấy đề tài cho mình. Trước mắt là cái bật lửa. Ừ, có thể bắt đầu từ cái bật lửa. Qua cái bật lửa, tôi có thể bươi móc vào đủ thứ chuyện từ lịch sử văn minh nhân loại, sự tương giao giữa các nền văn hoá, thực trạng tâm lý xã hội, sự chi phối của các định kiến đồng đại lên suy nghĩ và hành vi cá nhân..., và thậm chí, đến cả một số vấn đề siêu hình học, triết học hay nghệ thuật... Trước mắt là chiếc xe máy. Ok, bắt đầu từ chiếc xe máy. Qua chiếc xe máy, tôi cũng có thể tán đủ thứ chuyện trên trời dưới đất, chuyện ngoài xã hội hay chuyện trong lòng người...!

Dĩ nhiên, không thể phủ nhận, tôi đã từng đọc rộng, đọc sâu, và từng đi nhiều nơi, tiếp xúc với nhiều hạng người khác nhau. Nhưng điều quan trọng nhất không nằm ở đó. Biết nhiều chỉ mới là "giàu có chất liệu". Quan trọng hơn, chính là nhờ thói quen thường xuyên hệ thống hoá kiến thức, và, có nhiều loại kiến thức mang tính khái quát. Thường xuyên hệ thống hoá kiến thức, giúp phát triển khả năng phân tích và tổng hợp, giúp phát triển khả năng phát hiện cái mới, đồng thời, giúp dễ dàng nắm bắt bản chất các loại kiến thức mang tính khái quát... Còn các loại kiến thức mang tính khái quát, ngược lại, có thể cung cấp những "đề cương lý thuyết thuần lý", mở ra những "đầu mối" để tiếp cận, đào sâu và đánh giá các sự kiện, các vấn đề khác, có liên quan, trong thế giới đối tượng... (*)

Về vấn đề hệ thống hoá kiến thức, tôi đã ít nhiều đề cập trong ghi chú về phương pháp đọc sách. Ở đây, tôi chỉ lưu ý chút ít về vấn đề cách nhìn. Cụ thể, là việc vận dụng hay xây dựng các "đề cương lý thuyết" để nhìn. Và thêm nữa, việc luôn nhìn hiện tượng, sự vật trong các tương quan logic và lịch sử của nó

Về việc thứ nhất: Ví dụ, để viết về một nhân vật được xem là trí thức, việc đầu tiên, là phải gạch ngay được mấy cái đầu dòng "thế nào là một trí thức?" Chẳng hạn-theo tôi-trí thức: 1/ là người có lý tưởng trí thức; 2/ là người có vốn kiến thức sâu rộng; 3/ là người có óc lý luận sáng suốt, vững vàng, có phương pháp khoa học; 4/ là người có năng lực hoạt động có phương pháp và có hiệu quả; 5/ là người có nếp sống đầy đủ tính văn hoá; 6/ là người có những đóng góp cụ thể để được coi là người có ích đối với gia đình, xã hội và đồng loại; 7/ thiếu một trong những điều kiện trên, rất khó có thể được coi là người trí thức đúng nghĩa. Những cái gạch đầu dòng này, chính là cái "đề cương tạm thời thuần lý và hình thức" của vấn đề. Dựa vào đó, chúng ta tiến hành tìm hiểu sâu. Trong quá trình tìm hiểu, do phải phân tích đối tượng trên nền một bối cảnh cụ thể, sẽ có nhiều yếu tố dị biệt được nhìn thấy, bài viết hay cái đề cương chính thức sẽ khác rất nhiều. Nhưng tôi tin, dù có thay đổi gì đi nữa, thì sự có mặt của đề cương tạm thời này cũng giúp cho quá trình tìm hiểu vấn đề hay quá trình soạn thảo đề cương chính thức về sau sẽ nhanh chóng và đầy đủ hơn rất nhiều lần so với bắt đầu bằng một sự lần mò vô định..

Khi viết một bài đánh giá một cuốn sách, không thể không biết những tiêu chuẩn giá trị chủ yếu sau: 1/giá trị tư liệu: có chính xác, phong phú và cập nhật không? 2/ giá trị tư tưởng: có gì mới trong lý luận? 3/ giá trị phương pháp luận: có gì mới và khả thủ trong phương pháp nghiên cứu và trình bày? 4/ giá trị thực hành: những điều tác giả nói trong sách có thể còn có giá trị trong thực tiễn hay ít nhất có thể còn có khả năng gợi dậy một sức mạnh tinh thần khả dĩ thúc đẩy người đọc bắt tay ngay vào hành động hay không? 5/ giá trị nghệ thuật...

Khi viết bài tường thuật hay bình luận về một cuộc tranh luận học thuật, không thể không biết các nguyên tắc cơ bản sau trong văn hoá tranh luận: 1/ tranh luận là "tranh thắng" bằng lý luận, không dùng lý luận là đã "phạm luật"; 2/ đối tượng của tranh luận là các luận điểm. Nói đến luận điểm là nói đến cả hệ thống quan điểm, trong đó các ý tưởng đan kết với nhau trên nền tảng mang tính lý thuyết và phương pháp nhất định. Tranh luận thực sự, bởi vậy, không thể bỏ qua quá trình phân tích hệ thống đó. Từ đó, mới xác định được "đối thủ" đúng/sai, mới/cũ như thế nào; mới tránh được cảnh "ông nói gà, bà nói vịt" hay cãi cọ lằng nhằng ở cấp tiểu tiết; mới tránh được các kiểu xuyên tạc, chụp mũ bằng cách đơn giản hoá ý tưởng của người khác trong vài câu rồi cứ thế mà xỉa xói, chê bai...; 3/ tranh luận là "tranh thắng" bằng lý luận. Đó là cuộc "chiến đấu" đầy tính duy lý, việc đưa các yếu tố cảm tính hay tình cảm vào để khiêu khích hay lu loa là "ăn gian"...; 4/ tranh luận là chiến đấu với các luận điểm. do đó, điều kiện đầu tiên và quan trọng nhất, đó là phải đọc kỹ và hiểu đúng các luận điểm của nhau..

Những cái đề cương lý thuyết tạm thời, hay, các loại kiến thức mang tính khái quát được ứng dụng ở đây, có thể nói, thực chất, là các phạm trù cơ bản của lý trí. Đó là thực tại trong tư duy, là cái "phông văn hoá", là cái "vốn đời sống" mà những người có học phải biết tự trang bị và hoàn thiện cho mình. Chỉ khi ý thức điều này, biết cách vun đắp và biết cách nhìn lại, chúng ta mới có thể lớn lên cùng học vấn, mới có thể nhìn được bằng mắt của mình, suy nghĩ được bằng đầu óc của mình, và, rung cảm được bằng ngay chính con tim mình... Bằng không, càng học, chỉ có nghĩa là càng chất dày thành kiến với ý thức khô cứng, còn tâm thức, chỉ là một mớ rối bời.... Viết đến đây, tôi nghĩ phải đụng chạm đến rất nhiều vấn đề trong nền giáo dục Việt Nam hiện thời. Nhưng thôi, câu chuyện sẽ rất dài. Để khi khác vậy. Tiếp theo, tôi sẽ đề cập đến việc thứ hai: luôn nhìn hiện tượng, sự vật trong các tương quan logic và lịch sử của nó.

NGUYÊN HƯNG

2012

(*) Đại cương bài này, trước đây-từ đầu những năm 2000-tôi dùng để hướng dẫn các phóng viên trẻ mới vào nghề. Đã có chà xát, tôi biết rõ, nó dễ với tôi, nhưng không hề dễ với lớp trẻ lớn lên trong môi trường giáo dục sau này. Cái thiệt thòi lớn nhất của lớp trẻ sau này, là đã được/bị giáo dục trong môi trường giáo dục phổ thông quá lệch lạc, sai lầm. Tôi, may mắn, là em ruột Nguyễn Hưng Quốc, gần anh khi đang tuổi mới lớn. Tôi gần như được đọc hết các sổ tay anh viết từ khi anh còn rất trẻ. Với tôi, anh là người tự học xuất sắc. Và đọc các sổ tay của anh, tôi có cơ hội, trải nghiệm lại con đường và cách thức tự học của anh. Bắt chước anh, tôi viết liên tục, ngày nào cũng viết. Và viết để đọc. Tiếp theo, tôi cũng phải hệ thống hoá kiến thức liên tục, cũng phải “đề cương hoá”, “mô hình hoá”, “khái quát hoá” liên tục. Nhờ vậy, mới làm chủ được kiến thức, mới lớn lên được cùng kiến thức. Trong bài viết này, tôi cũng đã dùng rất nhiều bài học của anh, từ việc “xây dựng các đề cương thuần lý thuyết”, đến việc “nắm bắt các phạm trù cơ bản của lý trí”. Những bài học này, tối quan trọng, khi đối diện với Internet. Tôi “nổi tiếng biết nhiều”, không phải vì tôi biết nhiều, mà chủ yếu, từ những bài học vừa nêu, tôi luôn biết cách làm cho mình biết...!

(Hình: tranh của hoạ sĩ Trần Hải Minh)

https://www.facebook.com/Nguhuart/posts/24475345852110592

MỘT VÍ DỤ VỀ “KÍCH ĐỘNG TRÍ NĂNG”...

(Đăng lại theo yêu cầu...)

Một cái ly uống nước, nhìn ở nhiều góc khác nhau, người học vẽ sẽ thấy ra rất nhiều cái ly khác nhau. Và khi, chung quanh, có nhiều kiểu ly uống nước khác nhau, người học vẽ, nếu được chỉ dẫn tốt, sẽ thấy ra vô số chuyện từ lịch sử, văn hoá đến triết học. Thử đào sâu nhé...

TỪ CÁI LY UỐNG NƯỚC, NẾU BIẾT CÁCH NHÌN, SẼ THẤY VÔ SỐ THỨ CHUYỆN TRÊN ĐỜI...!

Trước mắt tôi là một cái ly uống nước. Qua cái ly, tôi có thể bàn đủ thứ chuyện trên trời dưới đất, từ lịch sử văn minh nhân loại đến những dị biệt giữa các nền văn hóa, từ chuyện triết học đến nghệ thuật v.v... THỬ NHÉ...:.

Hãy nhìn cái ly này qua hệ trục toạ độ Descartes. Trục dọc (y-y'), tạm gọi là trục "lịch đại"; trục ngang (x-x'), tạm gọc là trục "đồng đại". Bây giờ chúng ta hãy thử phân tích.

1a. Cái ly này tồn tại để làm gì? Để chứa nước uống! Để chứa được nước uống, chúng cần phải thoả mãn những điều kiện gì-NGUYÊN LÝ TỒN TẠI? Chúng phải có một bao hình và rỗng ruột! Vâng, mọi cái ly đều thế

1b. Hãy tưởng tượng-theo trục "lịch đại":

- Khi người nguyên thuỷ vốc nước trên tay để uống, hai bàn tay chụm lại-tạo thành một bao hình, rỗng ruột-có phải là DẠNG THỨC TỒN TẠI đầu tiên của cái ly? Rồi người ta dùng vỏ ốc, vỏ sò, vỏ trái dừa khô, những ống tre... để múc nước, để mang nước đi xa...-đó có phải là những dạng thức tồn tại tiếp theo của cái ly không? Rồi đất được nung nóng ở một nhiệt độ nào đó thành đồ sành, đồ sứ..., rồi cát được nấu chảy ở một nhiệt độ nào đó thành đồ thuỷ tinh, đồ pha lê..., v.v... có phải là những DẠNG THỨC TỒN TẠI tiếp theo nữa của cái ly?...

- Đấy, nếu đồng ý với định nghĩa khái lược, lịch sử văn minh nhân loại, là lịch sử con người khai thác và chế ngự thiên nhiên để làm nên lịch sử của chính mình..., thì, qua hình ảnh người nguyên thuỷ vốc nước trên tay để uống, cho đến ngày nay, chúng ta dùng ly thuỷ tinh, ly pha lê và đủ các loại ly khác để uống, chẳng phải đã nói lên được rất nhiều điều trong lịch sử văn minh nhân loại sao?

- Không biết trên thế giới, có bảo tàng ly uống nước nào không nhỉ? Nếu có, chắc sẽ rất thú vị. Nó cho thấy bao nhiêu điều trong khả năng thích nghi và sáng tạo của con người! (Có! có! tôi vừa search trên google. Có nhiều!)

- Mà đám thổ dân da đỏ ở Mỹ hay đám thổ dân ở Úc, trước khi tiếp xúc với "thế giới văn minh", dùng gì để uống nước nhỉ? Còn đám dân Eskimo ở vùng băng tuyết Alaska thì sao?

- Ô, mà ở thế kỷ 15 thì dân Pháp dùng cái ly như thế nào để uống? Cùng thời điểm đó, dân Trung Quốc, dân Việt Nam uống nước bằng gì? Chắc là khác nhau lắm. Nhưng tại sao? cái gì làm nên sự khác biệt?

- Ví dụ vậy!....

2a. Bây giờ nhìn chung quanh-theo trục ngang "đồng đại": Tại sao có lắm kiểu "ly" đến thế? ( Ly, tôi phải bỏ trong ngoặc kép, vì bây giờ, có nhiều thứ dùng để uống nhưng không gọi là "ly" nữa!)-ly to, ly nhỏ, ly để uống nước nhạt, ly để uống trà, ly để uống cocktail, ly để uống rượu nhẹ, ly để uống rượu nặng, ly "nội địa", ly "ngoại nhập", ly rẻ tiền, ly mắc tiền, ly "Đông", ly "Tây" v.v... Xem ra, cái ly, đã vượt ra ngoài giá trị thực dụng là để uống nước rồi. Trong bối cảnh xã hội hiện đại, nó đã được cộng thêm vào bao nhiêu là giá trị khác.

2b. Có vô số những giá trị khác:

- Có thể là CHỈ HIỆU của giàu/nghèo, sang/hèn, sành điệu/quê cục... A, té ra cái ly còn có thể là một biểu tượng mang tính xã hội. Thậm chí, là đôi nạng của nhân cách. Nó có thể là nguyên cớ của những mặc cảm tự tôn hay tự ti nơi bao người. "Thời bao cấp, trong khi cả thiên hạ dùng thứ ly xanh lè, đầy bọt khí, mà ta đã có cả đống ly trong vắt, cáu cạnh mang về từ Tiệp Khắc là oách lắm!..."; "Bây giờ mà còn mời khách uống nước bằng cái ly xanh lè đầy bọt khí như ở thời bao cấp thì quê lắm, người ta cười chết!..." v.v... Đại khái thế! Cái ly, như vậy-xét như một biểu tượng-đã gây nên cuộc nội chiến trong lòng người, đã tạo nên cuộc chiến tranh-thầm lặng-giữa người với người! Không biết vua chúa của mình ngày xưa có dùng ly bằng vàng để uống nước, uống rượu như vua chúa Trung Quốc-hay thấy trong phim cổ trang không nhỉ?!

- Có thể là BIỂU TRƯNG của một nền văn hoá, là BIỂU TƯỢNG của một trình độ văn minh. Người Tiệp Khắc, chắc hẳn phải tự hào lắm khi làm ra được cái ly pha lê mỏng tang, trong vắt mà đến giờ bao nhiêu người vẫn yêu thích! Không ít người Trung Quốc bây giờ, cũng tỏ ra đắc ý, thấy "mình đúng là người Trung Quốc" khi mời khách khứa nhấm nháp trà thơm bằng cái bát sứ Trung Quốc "đúng điệu cổ truyền"! Không ít người Nhật Bản, người Hàn Quốc "danh giá" bây giờ cũng hành xử với cách nghĩ như vậy! Ô, chỉ qua cái ly thôi, mà ở không ít nơi, đã biểu lộ ra cái thiên hướng nationalism rồi !

- Qua cái ly, có thể thấy cả các xu hướng thẩm mỹ, các thành kiến văn hoá xã hội mang tính thời thượng. Ở Việt Nam bây giờ, lắm ông nhà giàu mới nổi, chợt nhớ cái quá khứ "danh gia vọng tộc" của cha ông xưa (có người, nhiều khi chỉ bịa!), cũng quay trở lại "sắm tuồng" như Bá Kiến, như thầy "phán thuộc địa" trước đây, ngay cái ly, cái chén cũng sắm sao cho "đúng điệu". "Đây là cái ly Louis chính hiệu nhé!", " Đây là cái bát sứ ký kiểu thời Khải Định lận đấy, quí lắm mới mời cậu dùng" v.v...-nhiều khi nghe mà... phát ghét!

- v.v... và v.v...

3a. Hãy lùi lại một tí, thử xem, bao nhiêu cái giá trị được cộng thêm vào vừa điểm sơ lược ở trên, thực sự ý nghĩa như thế nào đối với con người.

. Có nhiều thứ để xét:

- Ô, tại sao người ta lại "vênh mặt" hay "rụt rè" khi dùng một cái ly như thế này trước mặt người khác nhỉ? Phải chăng sự sành điệu, cái tiện nghi vật chất lại là yếu tố cơ bản làm nên giá trị con người? Nó có chính đáng không? Chẳng lẽ không có những thứ đó, con người ta chẳng là cái gì hết? Vô lý thật! v.v... Chính những câu hỏi này, đã dẫn vào mọi nền triết lý nhân sinh! Chính sự phổ biến của những cái "vênh mặt" hay "rụt rè" trước những hiện tượng đại loại như vậy đã cho thấy rất nhiều điều khấp khênh, lỗ mỗ trong một nền văn hoá, một xã hội. Nó là dấu hiệu của sự tha hoá! Tôi chợt nhớ đến những hình nhân như cao su nhễu nhão trong tranh Dali, mà cả mắt, cả mũi, cả miệng, cả thân đều phải gá trên những chiếc nạng gỗ. Con người như thế là đã bị tha hoá đến tận cùng! Tự nó, không đứng thẳng được "là người!". Phải cần đến những cái nạng-bây giờ, có thể thay bằng một chiếc SH, một chiếc Mercedes, một cái bằng tiến sĩ, một danh hiệu đại gia...

- Ô, "cái bát sứ này là đúng kiểu Trung Quốc, cách dùng cái bát sứ này để uống trà gì là đúng điệu Trung Quốc!" Cái bát sứ và cách dùng cái bát sứ, như vậy, là một ký hiệu văn hoá. Là cái đầu tiên, đập vào mắt, để người khác, nhận ra sự khác biệt của một nền văn hoá. Nó có thể là yếu tố quyến rũ hay gây dị ứng. Nhưng dẫu là quyến rũ hay hay dị ứng, thì nó cũng mở ra một lối, để người ta đi vào một truyền thống, một cách nhìn, một cách nghĩ, một lối sống khác biệt và vô số những thứ ẩn đàng sau đó nữa... Cái bắt mắt đầu tiên, và sự bóc tách các ý nghĩa và giá trị ẩn đằng sau, cùng sự truy tầm các nguyên do tự nhiên và lịch sử làm nên các tầng ý nghĩa và giá trị ẩn đằng sau đó... chính là quá trình trình hiện (hay khám phá) một nền văn hoá. Nhận thức này, đặc biệt có ý nghĩa trong thời buổi toàn cầu hoá hiện nay, khi xây dựng các chiến lược ngoại giao văn hoá ở cấp quốc gia và địa phương, khi xây dựng các chiến lược phát triển sản phẩm và quảng bá du lịch v.v... Tôi chợt nhớ trước đây, một người bạn trên facebook đã đặt ra câu hỏi: "Tại sao bao năm qua, khi mà du lịch phát triển, hàng năm, có hàng triệu du khách nước ngoài đến Việt Nam, có hàng triệu người Việt Nam di chuyển từ vùng này đến vùng khác với mục đích du lịch..., thì hàng lưu niệm phục vụ du lịch ở Việt Nam vẫn không phát triển nỗi?" Câu trả lời ở đây là, chúng ta đã hiểu sai về hàng lưu niệm. Hàng lưu niệm không phải là hàng thủ công mỹ nghệ. Hàng lưu niệm là những ký hiệu văn hoá. Đằng sau nó, luôn luôn phải là những câu chuyện, những ý nghĩa đặc trưng... Hãy nhìn lại vô số hàng lưu niệm từ cái tượng đầu sư tử của Singapore và hàng tỉ đồ lưu niệm khai thác hình ảnh con kanguroo của Úc xem-cho dẫu nó được đặt sản xuất ở Trung Quốc thì đố để ở Trung Quốc mà bán được!

- v.v... và v.v...

Bài viết này, do chủ yếu tập trung vào khía cạnh "thao tác tư duy", và do chỉ mang tính chất gợi ý nên tôi mới viết theo kiểu "trơ xương" với những "ba chấm" và lắm "vân vân và vân vân" như thế ! Tôi hy vọng mọi người sẽ mở rộng được, bằng cái nhìn của mình, vào những khoảng trống đó. Và, cảm thấy gợi ý này của tôi có ích.

https://www.facebook.com/Nguhuart/posts/7577034142368361

MỘT VÍ DỤ VỀ KÍCH ĐỘNG TRÍ NĂNG 2-TỪ CHUYỆN CÁI BẬT LỬA

(Loạt bài này, hồi xưa-từ 1997-tôi viết, để hướng dẫn các phóng viên mới, trong việc tìm kiếm đề tài và cách triển khai một bài viết. Sau này, tôi viết lại cho tập sách “1001 phương pháp”-giáo dục trẻ...

Đây là bài thứ hai trong loạt bài ban đầu viết từ 1997... Bài thứ nhất, ở đường dẫn bên dưới.)

Cái bật lửa nào thì cũng chỉ có hai chuyện: 1/ tạo ra được tia lửa; 2/ có được chất giữ lửa.

- Nhìn theo chiều "lịch đại", thì đá đập vô đá tạo ra tia lửa, còn bùi nhùi dùng để giữ lửa là cái "bật lửa" đầu tiên. Rồi từ cái bánh xe với viên đá lửa đến hai dòng điện trái chiều chạm nhau mà tạo ra tia lửa; rồi từ mỡ động vật, dầu thực vật, dầu lửa, xăng đến ga... thay nhau làm chất giữ lửa v.v... đã làm ra đủ kiểu bật lửa từ xưa đến nay, ngày càng tiện dụng hơn, càng đẹp hơn. Đó là "lịch sử văn minh". Mà đó đâu phải là chuyện nói chơi cho ra vẻ uyên bác. Hãy nhìn lại đi, không chừng nó là một phần trong ký ức của mỗi chúng ta. Ở nhà ba mẹ tôi đến giờ vẫn còn sót lại vài cái bật lửa Trung Quốc thời bao cấp. Mỗi lần nhìn thấy nó, tôi nhớ lại bao nhiêu chuyện. Ông anh cả của tôi là lính của chế độ cũ. Đến giờ, anh vẫn còn giữ hết sức cẩn thận cái bật lửa Zippo có từ thời đó. Với anh, đó là một kỷ vật. Ở Bảo tàng Chứng tích chiến tranh-Sài Gòn-người ta bày bán khá nhiều bật lửa Zippo cũ. Mua, thường là các cựu chiến binh Mỹ đã từng tham chiến ở Việt Nam trước 1975. Rõ ràng với họ, nó có ý nghĩa máu thịt...

- Nhìn theo chiều "đồng đại", trước đủ các loại bật lửa có hình dáng khác nhau và giá trị khác nhau và cách ứng xử của mọi người với chúng, cũng có thể thấy bao nhiêu chuyện rắc rối trong thế giới con người hiện tại..

- Tôi thỉnh thoảng về đến nhà, móc túi quần mới phát hiện cầm nhầm hai, ba cái bật lửa ga rẻ tiền của thiên hạ. Biết cầm nhầm là bậy, nhưng bởi nó quá tầm thường nên thường, có băn khoăn một chút rồi cũng quên ngay. Mà hình như ai cũng vậy. Nhưng đó chỉ là với cái bật lửa rẻ tiền. Với cái Zippo thì khác. Giả vì mình cũng có một cái như thế mà cầm nhầm của người khác, thì khi phát hiện, sẽ phải điện thoại báo rồi sau đó trả ngay. Bằng không, có thể bị coi là đồ ăn cắp. Cái Zippo không đơn giản là thứ để mồi thuốc nữa. Nó có thể là đồ "trang sức" mà cũng có thể là vật "lưu niệm" của người ta! Đến cái Dupont thì ngay cả chuyện cầm nhầm cũng là điều không thể. Cầm của người khác bỏ túi mình đích thị chỉ là ăn cắp!..

- Ngồi quán cafe', nhìn thiên hạ mồi thuốc bằng các loại bật lửa khác nhau mà có khi không nhịn được cười! Với cái bật lửa bình thường, thiên hạ nhiều khi rất lơ đễnh. Nhưng với cái Zippo thì khác. Cái động tác bật lửa mồi thuốc cũng thành bài thành bản hẳn hoi. Xem ra điệu nghệ lắm! Còn với cái Dupont, thì việc mồi thuốc, có vẻ y như một "nghi lễ"-"nghiêm trọng từ cách móc cái bật lửa từ bao da đeo kè bên hông, đến cái kiểu đầu nghiêng nghiêng như để tận hưởng tiếng "kong...trong veo vang lên khi bật nắp..., rồi lim dim mồi thuốc... Trông "đẳng cấp" quá chừng chừng!

- Thế giới cái bật lửa, vậy mà cũng lắm chuyện sân si. Nó có thể là đầu câu chuyện nào đó. Nó có thể góp phần làm nên hình ảnh một con người "giả hiệu" nào đó. Nó có thể là hình ảnh đầu tiên làm bao cô gái ngộ nhận về "đẳng cấp" của một gã đàn ông đễu giả nào đó. Nó có thể là đồ giả nhưng mã ngoài cứ y như thật khiến bao nhiêu đại gia phải "ngậm đắng nuốt cay" bởi sợ nói ra lòi mặt tay chơi giả cầy! Nó có thể là đồ nhái sản xuất hàng loạt từ Trung Quốc với giá rẻ bèo, mù mờ nhẫn hiệu-từ Dupont thành Dupant-để cho các anh ít tiền mua về "mà mắt các em"!

- Cái Zippo được xem như một biểu tượng quốc gia của Mỹ; cái Dupont được xem như một biểu tượng quốc gia của Pháp - V.V... và V.V..

- Do tầm quan trọng của lửa trong đời sống con người, ngay từ thời xa xưa, cái việc đi xin lửa với việc giữ lửa, làm ra lửa là nỗi ám ảnh lớn. Làm ra cái bật lửa, trở thành cách nói hình tượng cho tinh thần thực tiễn. Và xa hơn, cho triết lý giáo dục...

- Cách tạo lửa và giữ lửa của cái bật lửa cũng giống như như - cách tạo lửa và giữ lửa trong đời sống tinh thần con người (hiểu như một thứ năng lượng tư duy). Đó là sản phẩm va đập giữa tư duy với thực tại và được nuôi dưỡng bởi đam mê và nghị lực...

- Câu chuyện đến đây, đã trở thành bất tận...

- Tôi viết loạt bài này, tuy hơi vội và sơ sài, cũng với ý nghĩ, có thể gợi ý cho các bạn, một cách tạo lửa cho mình!

NGUYÊN HƯNG

1997

https://www.facebook.com/Nguhuart/posts/9536455449759544