ĐẾN KHI NÀO BẠN MỚI SẴN SÀNG CHO CHUYỆN CƯỚI XIN? +

 https://www.facebook.com/photo/?fbid=602693752395686&set=a.179626711369061
https://www.facebook.com/photo/?fbid=601954105802984&set=a.179626698035729

https://tamlyhoctoipham.com/song-khon-ngoan-hon-voi-chiec-dien-thoai-trong-tay?fbclid=IwY2xjawIRDlVleHRuA2FlbQIxMQABHUPZ5jxms34G40s3-jMCSxy19y5-ykZNHBhkgbU0vZZ6VdwNZMJboAufig_aem_8xtVNDM2w1GXys8VfBy8oA

https://www.facebook.com/photo/?fbid=604744892190572&set=a.179626698035729

https://www.facebook.com/photo/?fbid=603383142326747&set=a.179626698035729

https://www.facebook.com/photo/?fbid=603324662332595&set=a.179626698035729
--

LÀM THẾ NÀO ĐỂ GIÚP NGƯỜI KHÁC THAY ĐỔI: 5 BÍ QUYẾT TỪ NGHIÊN CỨU

Giúp ai đó thay đổi có thể là một hành trình đầy thử thách và đôi khi khiến ta cảm thấy mất kiên nhẫn. Ngay cả khi đối diện với những nguy cơ nghiêm trọng về sức khỏe, nhiều người vẫn không thay đổi thói quen của mình—như thể họ đang mắc kẹt trên một con đường một chiều dẫn đến diệt vong.

Nhưng vấn đề nằm ở cách chúng ta tiếp cận. Chúng ta thường cố gắng thuyết phục người khác bằng những bài giảng đầy lý lẽ—dù thừa biết rằng điều đó không hiệu quả. Lạ thay, ta vẫn cứ lặp lại cách làm này, như thể những lý do ta đưa ra chẳng có chút tác dụng nào…

Thực tế, điều đó gần như đúng. Vậy đâu mới là giải pháp?
Hơn 300 năm trước, nhà toán học lừng danh Blaise Pascal đã nói:

“Con người thường dễ bị thuyết phục bởi những lý do mà chính họ tự khám phá ra hơn là bởi những lý do do người khác đưa vào tâm trí họ.”

Và khoa học hiện đại đã chứng minh ông hoàn toàn có lý. Thay đổi xảy ra khi chính bản thân họ thuyết phục họ.Nếu ta cố gắng làm điều đó thay họ, mọi chuyện chỉ tệ hơn mà thôi.

Con người vừa thông minh hơn, vừa kém khôn ngoan hơn ta tưởng. Họ thường biết rõ điều mình làm là sai. Vấn đề không nằm ở thông tin, mà ở động lực. Khi sự mâu thuẫn trong họ chưa được hóa giải, họ sẽ không hành động. Nhưng một khi đã đủ động lực, họ có thể tự thay đổi mà không cần ai thúc ép.
Vậy làm sao để truyền động lực và giúp họ cam kết thay đổi? Các nhà trị liệu gọi đó là “Phỏng vấn tạo động lực”(Motivational Interviewing - MI). Ban đầu, phương pháp này được phát triển để giúp những người nghiện ma túy cai nghiện. Và nó thực sự hiệu quả:

Trong một thử nghiệm tại một trung tâm cai nghiện rượu kéo dài 21 ngày, chỉ cần thêm một buổi MI ngắn ngay sau khi nhập viện, tỷ lệ kiêng rượu sau khi xuất viện đã tăng gấp đôi so với phương pháp điều trị thông thường.

(Theo nghiên cứu của Brown & Miller, 1993)

Phương pháp này có thể tạo ra kết quả chỉ sau 15 phút, cải thiện mối quan hệ và giúp bạn không phải hét vào gối vì bất lực.
Hãy cùng tìm hiểu cách làm nhé…

 KHÔNG AI MUỐN BỊ RA LỆNH

Sách dạy làm cha mẹ có bán chạy không? Rất chạy. Nhưng thử bước đến gần một bậc phụ huynh và bảo họ cách dạy con mà xem. (Hy vọng bạn sẽ chóng hồi phục sau khi bị đánh tơi tả.)
Chúng ta đều mong muốn được giúp đỡ, nhưng lại càng khao khát giữ vững quyền tự chủ của mình hơn. Vì vậy, chỉ bảo người khác phải làm gì gần như không bao giờ có tác dụng. Ta thường nghĩ rằng chỉ cần bày tỏ quan điểm là đủ, nhưng điều đó chỉ khiến người nghe phản kháng mạnh hơn. Ra lệnh là phản đề của sự thấu hiểu.

Nếu bạn tranh luận để ép họ thay đổi, còn họ cứ cự tuyệt, nghĩa là bạn đang đi sai hướng. Nhưng khi ta trao cho họ sự tự do và quyền kiểm soát, họ sẽ thả lỏng hơn. Vì vậy, cốt lõi của MI không phải là đưa ra mệnh lệnh, mà là đặt câu hỏi.
Có thể bạn đang nghĩ: “Nghe hay đấy, nhưng làm sao điều này thực sự giúp họ thay đổi?”

Một câu hỏi hợp lý. Ra lệnh thì không hiệu quả. Chiều theo họ cũng chẳng giúp ích gì. Điều chúng ta cần là hướng dẫn—giống như một hướng dẫn viên du lịch: giúp đỡ, nhưng không áp đặt. Và điều này khiến họ không cảm thấy bị ép buộc.

Khi ai đó lưỡng lự về việc thay đổi, ta sẽ nghe thấy hai loại ngôn ngữ:

“Ngôn ngữ thay đổi” (Change talk): Họ muốn thay đổi.
“Ngôn ngữ duy trì” (Sustain talk): Họ không muốn thay đổi.

Vậy ta phải làm gì? Không cố ép họ thay đổi. Thay vào đó, khơi gợi những lý do thay đổi đã có sẵn trong đầu họ và củng cố những lý do đó. Đó chính là cách giúp họ tiến về phía trước mà không tạo ra sự kháng cự.

Bước đầu tiên là tìm hiểu giá trị của họ. Khi hiểu điều họ coi trọng, ta cũng hiểu động lực của họ. Và khi họ tự nói ra những điều mình tin tưởng, họ sẽ có xu hướng muốn hành động nhất quán với những niềm tin đó. Đây chính là điểm tựa chúng ta sẽ sử dụng.

 DÙNG “OARS” ĐỂ KHƠI GỢI SỰ THAY ĐỔI

Bốn kỹ thuật chính của Phỏng vấn tạo động lực là:

Đặt câu hỏi mở (Open Questions)
Khẳng định điểm mạnh của họ (Affirming Strengths)
Lắng nghe phản chiếu (Reflective Listening)
Tóm tắt lại nội dung cuộc trò chuyện (Summarizing)

Câu hỏi mở là những câu không thể trả lời chỉ bằng “có” hoặc “không”. Chúng thường bắt đầu bằng “Cái gì”, “Làm thế nào”, “Tại sao”. Loại câu hỏi này giúp người đối diện mở lòng, cung cấp thêm thông tin và cảm thấy được thấu hiểu. Quan trọng nhất, nó để họ tự dẫn dắt cuộc trò chuyện, thay vì để bạn biến nó thành một bài giảng dài lê thê về tầm quan trọng của việc tập thể dục.

Nhưng nếu chỉ toàn đặt câu hỏi, cuộc trò chuyện sẽ giống như một cuộc thẩm vấn, khiến người nghe trở nên phòng thủ. Vì thế, ta cần lắng nghe phản chiếu nhiều gấp đôi so với đặt câu hỏi. Đây là công cụ quan trọng nhất trong MI. Hiểu đơn giản, lắng nghe phản chiếu là đưa ra phỏng đoán về ý nghĩa thực sự của những gì họ nói, rồi phản hồi lại. Ví dụ:

Họ: “Tôi thấy chuyện này thật phiền phức.”

Bạn: “Vậy là bạn cảm thấy không thoải mái với tình huống này.”
Điều này giúp làm rõ suy nghĩ và tạo ra sự kết nối. Nhưng đây cũng chính là nơi phép màu diễn ra.

Chỉ đơn thuần lắng nghe sẽ không giúp ai đó thay đổi. Thậm chí, nếu bạn không cẩn thận, họ có thể tự thuyết phục chính mình rằng họ không cần thay đổi. Vì vậy, điều bạn chọn để phản chiếu rất quan trọng. Bạn không phản ánh tất cả những gì họ nói, mà chọn lọc. Tập trung vào “ngôn ngữ thay đổi” và phớt lờ “ngôn ngữ duy trì”. Đây chính là sự khác biệt giữa MI và việc chỉ lắng nghe một cách thụ động.

Nhưng có động lực thôi chưa đủ, họ còn cần cảm thấy tự tin rằng họ có thể làm được. Đây chính là lúc ta khẳng định điểm mạnh của họ. Nhấn mạnh những phẩm chất tốt đẹp của họ, ghi nhận nỗ lực và ý định tích cực của họ. Khi làm vậy, ta giúp họ tin rằng họ có khả năng thực hiện sự thay đổi.

 TÓM TẮT – NGHỆ THUẬT KẾT NỐI NHỮNG MẢNH GHÉP RỜI RẠC

Tóm tắt không đơn thuần chỉ là nhắc lại lời họ nói, mà là một phiên bản sắc nét hơn của lắng nghe phản chiếu. Bạn giúp họ nhìn lại bức tranh toàn cảnh của chính mình – không còn là những suy nghĩ hỗn độn trong đầu, mà là một dòng chảy rõ ràng, có trật tự.

Điều này không chỉ thể hiện bạn đang chú ý và thấu hiểu, mà còn là một cách tinh tế để giúp họ tự xây dựng lập luận cho chính mình. Bởi vì khi bạn chọn lọc điều gì cần nhấn mạnh, bạn đang không chỉ đơn thuần tóm tắt, mà còn khéo léo hướng họ đến sự thay đổi – bằng chính lời lẽ của họ.

Nghe có vẻ hợp lý, phải không? Nhưng làm sao để sử dụng phản chiếu và tóm tắt một cách hiệu quả để giúp họ thay đổi?
Thay đổi cán cân giữa “muốn thay đổi” và “giữ nguyên hiện trạng”

Chúng ta có xu hướng tin tưởng hơn vào những gì chính mình nói ra. Vì thế, mục tiêu không phải là bác bỏ những lý do khiến họ trì hoãn sự thay đổi, mà là khơi gợi và khai thác những điều thúc đẩy họ tiến lên.

Có một phương pháp rất hiệu quả để làm điều đó – và thật may, nó cũng rất dễ nhớ: DARN.

DARN là bốn yếu tố của “ngôn ngữ thay đổi”:

Desire (Mong muốn): “Tôi muốn giảm cân.”
Ability (Khả năng): “Tôi muốn chạy marathon nhưng không nghĩ mình có thể làm được.”
Reasons (Lý do): “Tôi muốn tập thể dục để có nhiều năng lượng hơn.”
Need (Nhu cầu): “Tôi cần rèn luyện sức khỏe tốt hơn.”

Nhưng nhớ nhé, ta không được ép buộc. Vì càng đe dọa sự tự do của họ, họ sẽ càng phản kháng. Ta cần để họ tự nói ra những điều này.

Vậy nên, hãy dùng những câu hỏi theo DARN để khơi gợi những suy nghĩ đó:

“Một năm sau, bạn muốn cuộc sống của mình khác đi như thế nào?” → Khơi gợi Mong muốn.

“Nếu bạn thực sự quyết tâm giảm cân, bạn nghĩ mình có thể làm điều đó bằng cách nào?” → Khơi gợi Khả năng.

“Tại sao bạn muốn tập thể dục nhiều hơn?” → Khơi gợi Lý do.
“Bạn cảm thấy chuyện này quan trọng và cấp bách đến mức nào?” → Khơi gợi Nhu cầu.
Đây chỉ là một số ví dụ. Quan trọng không phải là câu hỏi cụ thể nào, mà là cách ta dẫn dắt để họ tự nói ra những điều mà họ vốn đã biết. Và khi họ nói ra, hãy phản chiếu lại để làm nổi bật điều đó:

“Vậy là với bạn, tập thể dục thực sự quan trọng.”

Khi mọi thứ bắt đầu có tiến triển, hãy ghép lại tất cả những mảnh ghép đó thành một bản tóm tắt – tóm tắt chính những gì họ đã nói.

 KHI HỌ PHẢN KHÁNG, HÃY ĐỂ HỌ TỰ ĐÁNH BẠI LẬP LUẬN CỦA CHÍNH MÌNH

Tất nhiên, không phải lúc nào mọi chuyện cũng diễn ra suôn sẻ. Đây là một cuộc “khiêu vũ” – sẽ có lúc tiến, lúc lùi. Khi gặp sự kháng cự, ta có thể dùng một chút “võ judo ngôn ngữ” dựa trên tâm lý về sự phản kháng và quyền tự chủ.

Nếu họ cố chấp bảo vệ lập luận của mình, đừng phản bác ngay. Hãy phản chiếu lại lập luận đó – và đôi khi, họ sẽ tự phủ định nó.

Ví dụ:
Họ: “Tôi không nghĩ cơn giận của mình là vấn đề lớn.”

Bạn: “Vậy là bạn chưa bao giờ gặp rắc rối vì sự nóng giận của mình?”

Họ: “À… ý tôi là, cũng có chứ. Ai hay gây xung đột thì tất nhiên sẽ có rắc rối rồi.”

Bùm! Họ vừa tự chuyển từ “ngôn ngữ trì hoãn” sang “ngôn ngữ thay đổi” mà bạn chẳng cần tranh cãi. Một cú xoay chuyển đầy tinh tế.

 TẠO RA SỰ ĐỐI LẬP GIỮA GIÁ TRỊ VÀ HÀNH VI

Một trong những động lực mạnh mẽ nhất để thay đổi chính là khi ai đó nhận ra khoảng cách giữa những giá trị họ coi trọng và hành vi thực tế của họ.

Sự khác biệt này tạo ra cảm giác khó chịu, và để xoa dịu nó, con người thường có xu hướng thay đổi hành vi trước khi thay đổi giá trị.

Nhưng hãy nhớ: đừng chỉ ra sự mâu thuẫn đó trực tiếp. Hãy để họ tự nhận ra.

Một cách làm đơn giản là hỏi họ về chủ đề liên quan:

“Bạn biết gì về tác hại của rượu đối với con người?”
Không cần phê phán, không cần bài giảng đạo đức – họ sẽ tự mình nói ra những điều đó. Khi họ bắt đầu suy nghĩ về vấn đề, quá trình DARN sẽ tự động khởi động.

Hoặc ta có thể áp dụng một cách khác. Bạn còn nhớ lúc trước mình đã hỏi về giá trị của họ chứ? Giờ là lúc nhắc lại điều đó, và để họ tự nhận ra mâu thuẫn:

Bạn: “Gia đình có vẻ rất quan trọng với bạn.”

Họ: “Đúng vậy, tôi luôn muốn dành thời gian nhiều hơn cho vợ con.”

Bạn: “Vậy điều gì đang cản trở bạn thực hiện điều đó?”

Họ: “Ừm… chắc là công việc, với cả… thói quen uống rượu của tôi nữa.”

Vậy là họ tự nói ra vấn đề của chính mình mà bạn không cần phải chỉ trích hay ép buộc.

Khi ai đó bắt đầu nhận ra sự mâu thuẫn trong chính họ, tức là bạn đã chiến thắng hơn nửa chặng đường. Nhưng vẫn chưa hoàn toàn thắng. Vì nhận ra vấn đề là một chuyện, còn tin rằng mình có thể thay đổi được lại là chuyện khác.

Và đó sẽ là bước tiếp theo của chúng ta…

 KHƠI DẬY HY VỌNG

Cách tốt nhất để tiếp thêm niềm tin cho ai đó chính là nhắc họ nhớ lại những thử thách mà họ đã từng vượt qua thành công.
“Hãy nghĩ về những thay đổi khó khăn mà bạn đã thực hiện trong cuộc sống. Hoặc có điều gì bạn đã làm được dù ban đầu không chắc mình có thể làm hay không?”

Hãy lắng nghe họ kể lại hành trình ấy, giúp họ nhìn thấy những điểm mạnh và phẩm chất tích cực của chính mình. Sau đó, dẫn dắt câu chuyện đến vấn đề mà họ đang đối diện ở hiện tại.
“Giả sử rằng bạn đã thành công và bây giờ đang nhìn lại. Điều gì đã giúp bạn làm được? Chuyện đó đã diễn ra như thế nào?”

Câu hỏi này giúp họ hình dung về chiến thắng của chính mình, cảm nhận được sự tự tin, và vô thức bắt đầu hình thành một kế hoạch cụ thể.

Nhưng hãy cẩn thận. Sẽ có lúc họ quay sang hỏi bạn: “Vậy tôi nên làm gì?” Đây là một cái bẫy vô thức. Nếu bạn đưa ra câu trả lời quá sớm, họ có thể cảm thấy như mình mất quyền tự quyết, và từ đó xuất hiện tâm lý phản kháng. Họ không nhận ra điều này, nhưng bạn thì phải nhận ra. Việc của bạn không phải là giảng giải hay áp đặt, mà là khơi gợiđể họ tự tìm ra con đường của mình.

Khi họ hỏi ý kiến bạn, đừng vội trả lời. Thay vào đó, hãy nhắc lại những gì họ đã chia sẻ và đặt một câu hỏi mở:

“Có vẻ như bạn đang nghiêng về một hướng nào đó, đúng không?”

Nếu họ đã sẵn sàng thay đổi, nghĩa là bạn đã giúp họ tìm thấy hy vọng. Chúng ta gần như đã chạm đến đích…

 LÊN KẾ HOẠCH

Những lời lưỡng lự, do dự đã giảm dần. Những suy nghĩ về sự thay đổi đã xuất hiện nhiều hơn. Họ bắt đầu hình dung những kết quả tích cực. Đây chính là thời điểm thích hợp để đặt ra câu hỏi quan trọng:

“Vậy bước tiếp theo là gì?”

Bạn không tạo áp lực, bạn chỉ tò mò. Hãy để sự im lặng có cơ hội làm nhiệm vụ của nó. Nếu mọi thứ diễn ra đúng hướng, họ sẽ bắt đầu đưa ra những kế hoạch cụ thể:

“Tôi sẽ dành 6 giờ đến 8 giờ tối mỗi ngày để học bài.”

Lúc này, bạn có thể giúp họ làm rõ kế hoạch bằng những câu hỏi chi tiết hơn:

Làm sao để đảm bảo bạn thực hiện được kế hoạch này?

Bạn dự định sẽ bắt đầu từ khi nào?

Bạn cần chuẩn bị những gì để sẵn sàng?

Khi kế hoạch đã trở nên rõ ràng và có tính thực tiễn, hãy tổng kết lại. Đây là một bước cực kỳ quan trọng. Khi họ nghe lại chính những ý tưởng mà họ đã tự đưa ra, dưới một cấu trúc mạch lạc, nó sẽ giống như một công thức thành công vừa được khai mở.
Bước cuối cùng là giúp họ lường trước những trở ngại. Hãy đặt tình huống:

“Nếu có chuyện X xảy ra, bạn nghĩ mình sẽ làm gì?”

Mục tiêu không phải là làm khó họ, mà là giúp họ chuẩn bị tinh thần, suy nghĩ linh hoạt để đối diện với những tình huống bất ngờ. Nếu họ ngay lập tức có thể đưa ra giải pháp, đó là dấu hiệu cho thấy họ đã thực sự sẵn sàng. Thành công nằm ngay trong tầm tay.

Và đến đây, bạn có thể thả lỏng, ngồi tựa lưng và nở một nụ cười mãn nguyện. Nhưng đừng. Hãy vui mừng vì họ đã tìm thấy con đường của chính mình.

Bây giờ, chúng ta chỉ còn một việc cuối cùng: khép lại tất cả những gì đã trao đổi. Và nếu đâu đó trong bạn vẫn còn một chút hoài nghi về khả năng của mình, thì hãy để tôi chứng minh rằng bạn hoàn toàn có thể làm được.

 TÓM LẠI

Làm thế nào để giúp ai đó thay đổi?

Không ai thích bị bảo phải làm gì. Khi bạn áp đặt, họ sẽ phản kháng. Thay vào đó, hãy đặt câu hỏi. Khuyến khích những suy nghĩ hướng đến sự thay đổi. Đừng sa vào việc tranh cãi với những lời biện minh trì hoãn.

Sử dụng “OARS”: Đặt câu hỏi mở. Khẳng định những điểm mạnh của họ. Lắng nghe phản hồi một cách sâu sắc. Tổng kết lại những điều quan trọng.

Chuyển đổi cán cân giữa “muốn thay đổi” và “muốn giữ nguyên”: Hỏi những câu khơi gợi bốn yếu tố DARN—Mong muốn (Desire), Khả năng (Ability), Lý do (Reasons), và Nhu cầu (Need). Điều này giúp họ tập trung vào việc thay đổi thay vì tiếp tục trì hoãn.

Tạo ra sự khác biệt rõ ràng giữa giá trị và hành vi: Hỏi những câu khiến họ nhận ra khoảng cách giữa điều họ trân trọng và cách họ đang sống.

Khơi dậy hy vọng: Giúp họ nhớ lại những lần họ đã thành công trong việc thay đổi trước đây. Dẫn dắt họ áp dụng những bài học đó vào hiện tại.

Lên kế hoạch: Hỏi “Vậy bước tiếp theo là gì?” Dùng những câu hỏi để giúp họ làm rõ và hiện thực hóa kế hoạch. Tổng kết lại. Dự đoán trước những thử thách để họ có thể chuẩn bị sẵn giải pháp.

Nghe có vẻ mâu thuẫn khi tôi đang bảo bạn không nên chỉ dạy ai đó bằng cách… chỉ dạy bạn làm thế nào để không chỉ dạy ai đó. Hy vọng điều này không biến tôi thành một phiên bản hài hước của chính mình. Nhưng nếu cách bạn giúp ai đó thay đổi giống như một bài giảng khô khan, thì bạn đang đi sai hướng. Hãy khơi gợi, đừng thuyết giảng.

Quá trình này có thể diễn ra nhanh chóng, nhưng cũng có thể mất thời gian. Và khi bạn mới bắt đầu, phương pháp này có thể chưa thật sự tự nhiên. Bạn có thể nghi ngờ khả năng của mình.
Đúng, nó cần luyện tập. Nhưng có một điều còn quan trọng hơn cả kỹ năng—và nếu bạn đang làm điều này vì người mà bạn thực sự quan tâm, thì rất có thể bạn đã là một chuyên gia:

 SỰ THẤU CẢM.

Nghiên cứu cho thấy đây là yếu tố quan trọng nhất quyết định thành công của phương pháp này. Trong cuốn Motivational Interviewing có một nghiên cứu kể rằng:

Những khách hàng làm việc với nhà trị liệu có mức độ thấu cảm cao nhất đều đạt kết quả tích cực trong việc kiểm soát việc uống rượu. Ngược lại, chỉ có 25% số người làm việc với những cố vấn ít thấu cảm đạt kết quả tốt.

Đúng là những kỹ năng như phản hồi, tổng kết, hay khơi gợi sự thay đổi đều rất hiệu quả. Nhưng điều mạnh mẽ nhất vẫn là biết quan tâm thật lòng. Nghe có vẻ sáo rỗng, nhưng đó là sự thật.
Hãy thử đặt mình vào vị trí của người đang muốn thay đổi nhưng vẫn còn lưỡng lự.

Một người đến và bắt đầu giảng giải cho bạn về tầm quan trọng của việc thay đổi, trách móc bạn vì chưa làm được, đưa ra hàng loạt lý do tại sao bạn phải thay đổi ngay bây giờ, và gây áp lực buộc bạn hành động ngay lập tức. Bạn sẽ phản ứng thế nào?
Có thể bạn sẽ thấy quá tải. Có thể bạn sẽ bực bội, phòng thủ, thậm chí là xấu hổ. Và bạn sẽ chống đối.

Nhưng nếu đó là một người bạn, nhẹ nhàng hỏi bạn về điều gì thực sự quan trọng với bạn? Hỏi vì sao bạn muốn thay đổi? Giúp bạn nhận ra những phẩm chất tích cực có thể giúp bạn thành công? Không lên lớp, không tạo áp lực, chỉ đơn giản là quan tâm đến hành trình của bạn? Và rồi họ hỏi:

“Vậy, bạn nghĩ mình sẽ làm gì?”

Bạn sẽ muốn ở trong tình huống nào hơn? Bạn muốn nói chuyện với ai hơn?

Bern Williams từng nói: “Những lời khuyên không được yêu cầu giống như thư rác của cuộc đời.” Nhưng quan trọng hơn, Goethe đã nói:

“Nếu bạn đối xử với ai đó như đúng con người hiện tại của họ, họ sẽ mãi như vậy. Nhưng nếu bạn đối xử với họ như thể họ là người mà họ có thể trở thành, họ sẽ trở thành người mà họ đáng lẽ nên trở thành.”

Cuộc sống này có quá nhiều người và quá nhiều thứ bảo chúng ta phải làm gì. Không ai cần thêm những áp đặt đó.

Thứ chúng ta thực sự cần, là một người tin vào chúng ta—đặc biệt là trong những khoảnh khắc mà chính chúng ta cũng không dám tin vào chính mình.

Nguồn: This Is How To Get People To Change: 5 Secrets From Research – Bakadesuyo

--

LÀM SAO ĐỂ NGỪNG TRÌ HOÃN? 4 BÍ MẬT TỪ KHOA HỌC

Trì hoãn. Kẻ thù không đội trời chung của năng suất, tên trộm thời gian, và cũng là lý do khiến bạn đang đọc bài này thay vì làm việc kia—việc mà cả bạn và tôi đều biết rằng bạn cần phải làm ngay bây giờ.

Trong thế giới của sự trì hoãn, thời gian không còn chảy theo một đường thẳng nữa. Nó kéo dài như viên kẹo dẻo trong một quầy hội chợ, để rồi bạn bỗng dưng đắm chìm vào những điều trước nay chưa từng quan tâm. Đột nhiên, bạn phát hiện mình có hứng thú mãnh liệt với việc sắp xếp lại kệ gia vị. Bạn có biết ớt paprika có đến bốn loại khác nhau không? Giờ thì bạn biết rồi đấy.

Và khi bạn nhận ra thì hạn chót đã kề sát bên tai, gấp gáp như hơi thở của một kẻ lạ mặt trên chuyến xe buýt đông người.
Nhưng nếu điều này khiến bạn cảm thấy có lỗi, hãy nhớ rằng bạn không hề cô đơn. Các nghiên cứu ước tính rằng 15-25% người trưởng thành có thói quen trì hoãn kinh niên. Và theo những nhà khoa học cực kỳ nghiêm túc (những người, trớ trêu thay, hoàn thành nghiên cứu của họ đúng hạn), một nhân viên văn phòng trung bình lãng phí 4 tiếng mỗi ngày để trì hoãn công việc. Bốn tiếng! Đó không còn là trì hoãn nữa—đó là một công việc bán thời gian.

Và tôi cũng không phải ngoại lệ. Nếu trì hoãn là một môn thể thao Olympic, chắc chắn tôi đã đứng trên bục vinh quang, đeo tấm huy chương vàng lấp lánh, ngân nga quốc ca của Vương quốc Né Tránh.

Một trong những lời biện minh phổ biến nhất của chúng ta là:
"Tôi làm việc tốt hơn dưới áp lực!"

Không. Không đâu. Khoa học nói rằng đó là một cú lừa. Trì hoãn không mang lại kết quả tốt. Theo một cuộc khảo sát trên 22.000 người, những ai có thói quen trì hoãn mãn tính kiếm được ít tiền hơn và có nguy cơ thất nghiệp cao hơn.

Vậy làm sao để trục xuất con quỷ trì hoãn này? Nhiều người nghĩ rằng trì hoãn là một thế lực siêu nhiên, như lực hấp dẫn hay sự nghiệp diễn xuất của Nicolas Cage—không thể trốn thoát, luôn bám riết và ngày càng khó kiểm soát. Nhưng khoa học đã có câu trả lời.

Fuschia Sirois, giáo sư tâm lý học tại Đại học Durham, đã dành nhiều năm nghiên cứu về vấn đề này. Cuốn sách của bà, "Trì Hoãn: Nó Là Gì, Vì Sao Nó Gây Rắc Rối, Và Chúng Ta Có Thể Làm Gì?", chứa đầy những phát hiện đáng kinh ngạc.
Giờ thì bắt đầu thôi…

 Vì Sao Ta Trì Hoãn?

Nghiên cứu cho thấy trì hoãn không phải là vấn đề quản lý thời gian. Nó là vấn đề quản lý cảm xúc.

Bạn không thực sự né tránh công việc—bạn đang né tránh cảm xúc mà công việc đó mang lại. Một cảm giác hỗn hợp giữa lo âu, sợ thất bại, và nỗi ám ảnh rằng bạn thực chất chỉ đang giả vờ làm người lớn và sẽ sớm bị phát hiện.

"Trì hoãn là một dạng thất bại trong việc tự điều chỉnh bản thân, trong đó ta ưu tiên việc làm dịu cảm xúc ngắn hạn hơn là theo đuổi mục tiêu dài hạn."

Nói một cách đơn giản, khi một nhiệm vụ khiến ta cảm thấy tệ, ta trì hoãn với hy vọng rằng mình sẽ cảm thấy khá hơn vào lúc khác.

Và ta biết điều này là sự tự lừa dối. Trong các thí nghiệm nơi con người tin rằng tâm trạng của họ không thể thay đổi, họ không trì hoãn.

Giờ thì ta đã hiểu nguồn cơn của trì hoãn. Nhưng làm sao để chiến thắng nó?

 DỌN SÂN KHẤU VÀ CHIA NHỎ CÔNG VIỆC

Điều đầu tiên bạn cần làm là xóa sạch chướng ngại vật. Không phiền nhiễu. Cất điện thoại sang phòng khác. Chỉ một phút trước, bạn còn đang kiểm tra thông báo, và chỉ một phút sau, bạn đã lạc vào Instagram của người yêu cũ, lướt ngược ba năm và tự hỏi bằng cách nào họ có thể mua được căn nhà mới.

Tiếp theo, hãy giảm thiểu sự mơ hồ. Trì hoãn dị ứng với sự rõ ràng. Nó sinh sôi trong những mục tiêu mập mờ, không định hình. Não bộ bạn nhìn thấy một ngọn núi công việc sừng sững, lập tức nó phản ứng: “Thôi, khỏi làm luôn cho nhẹ người.” Khi nhiệm vụ mơ hồ như một lời tiên đoán tử vi, nó sẽ trở nên đáng sợ. Nhưng chỉ cần ta làm rõ từng bước, cụ thể hóa những hành động cần làm, đám quỷ trì hoãn sẽ tự động rút lui.

Giờ thì hãy chia nhỏ công việc ra. Biến cái nhiệm vụ khổng lồ đáng sợ kia thành một loạt hành động bé xíu, ngu ngốc đến mức nếu còn trì hoãn, chính bạn cũng thấy xấu hổ.

Cái hay của phương pháp này là nó đánh lừa não bộ để bạn bắt đầu. Mà thực ra, bắt đầu luôn là phần khó nhất.

Và đừng tập trung vào kết quả, hãy tập trung vào quá trình. Nghiên cứu cho thấy điều này giúp giảm trì hoãn. Hãy nghĩ về bước tiếp theo, không phải đích đến cuối cùng. Một nghiên cứu về tập luyện cho thấy, những người tập trung vào quá trình tập thay vì lo nghĩ về vóc dáng mơ ước, lại cảm thấy mọi thứ nhẹ nhàng và thú vị hơn. Họ tận hưởng việc tập luyện, thay vì cứ bận tâm rằng mình có mặc vừa chiếc quần skinny vào Giáng Sinh hay không.

Những mẹo này nghe có vẻ đơn giản, nhưng vẫn còn gì đó máy móc, không tạo động lực thực sự. Mà như ta đã thấy, trì hoãn không phải vấn đề lý trí—mà là vấn đề cảm xúc. Vậy nên ta cần đi sâu hơn. Ta cần trò chuyện với một người...

 TRÒ CHUYỆN VỚI “BẠN TRONG TƯƠNG LAI”

Đây là vòng lặp ác nghiệt của sự trì hoãn: Bạn của Hiện Tại liên tục làm khổ Bạn của Tương Lai. Rồi khi Bạn của Tương Lai trở thành Bạn của Hiện Tại, vòng quay đau khổ cứ thế tiếp diễn. Trong khi đó, Bạn của Tương Lai, với đôi mắt thâm quầng và một cái nháy mắt đầy căng thẳng, chỉ biết gào lên trong vòng lặp thời gian:

"TẠI SAO CỨ LẶP ĐI LẶP LẠI THẾ NÀY?!?"

Bạn hiểu điều này ở một mức độ nào đó, nhưng vấn đề là ta luôn cảm thấy xa lạ với bản thân trong tương lai. Các nhà nghiên cứu thần kinh học phát hiện ra rằng, khi ta nghĩ về chính mình trong tương lai, bộ não phản ứng như thể ta đang nghĩ về một người xa lạ.

Khoảng cách cảm xúc giữa Bạn Hiện Tại và Bạn Tương Lai rộng đến mức chẳng khác gì hai người yêu cũ tránh mặt nhau tại một bữa tiệc.

Và khi bạn coi Bạn Tương Lai như một sinh vật xa lạ, bạn sẽ giao phó hết mọi công việc khó khăn cho cái “người lạ” đó. Nhưng nếu bạn bắt đầu nhìn nhận Bạn Tương Lai là chính bạn—một con người thực sự sẽ phải gánh hậu quả từ sự lười biếng hôm nay—bạn sẽ thay đổi.

Vậy làm thế nào?

Hãy viết một bức thư gửi cho Bạn của Tương Lai.

Tôi biết. Nghe có vẻ là một trong những lời khuyên "tự chữa lành" dành cho những ai đã cạn ý tưởng. Bạn có thể nghĩ:
“Viết thư cho chính mình ư? Tôi còn chẳng buồn viết thư cảm ơn mấy người tặng quà cho tôi nữa là.”

Nhưng khoa học lại chứng minh phương pháp này cực kỳ hiệu quả. (Cảm ơn nhé, khoa học, lại một lần nữa anh đến để phá hoại mọi lý do để tôi ngồi chơi vô nghĩa.)

Nhưng đây mới là điểm thú vị: Bạn của Tương Lai sẽ viết thư đáp lại.

Và tin tôi đi, họ sẽ không hiền lành đâu.

Bạn của Tương Lai sẽ bày tỏ hết nỗi bực tức với bạn. Họ không phải pháp sư có thể hô biến công việc. Họ mệt mỏi, uống quá nhiều cà phê, và đầy sự phẫn nộ vì phải dọn dẹp đống hỗn độn mà Bạn Hiện Tại để lại.

Và đến đây, bạn bắt đầu cảm thấy tội lỗi. Bạn của Tương Lai không đáng bị đối xử như vậy. Họ không yêu cầu điều này. Bạn chỉ đang đổ hết trách nhiệm lên đầu họ.

Chính những cảm xúc này sẽ thúc đẩy bạn hành động. Các nghiên cứu cho thấy, phương pháp này không chỉ giúp sinh viên hoàn thành bài tập đúng hạn, mà còn giúp họ lập kế hoạch dài hạn cho sự nghiệp.

Không muốn trò chuyện với Bạn của Tương Lai ư? Được thôi. Vậy thì ta phải đào sâu hơn nữa...

 TÌM Ý NGHĨA

Hãy tưởng tượng bạn vừa nhận được một nhiệm vụ chán đến mức đứa trẻ bên trong bạn chỉ muốn chui vào góc tường, ôm gối lắc lư và giả vờ thế giới không tồn tại. Công việc này không những không thắp lên chút nhiệt huyết nào, mà nó còn thổi tắt luôn cả tia hứng thú cuối cùng bạn có thể có.

Nghiên cứu cho thấy, khi ta không tìm thấy ý nghĩa trong một công việc, ta có xu hướng trì hoãn nhiều hơn.

Vậy nên ta cần tạo ra ý nghĩa cho nó. Hãy tự hỏi:
“Tại sao việc này quan trọng? Mình sẽ được gì khi hoàn thành nó?”

Khi bạn đã vào guồng, tập trung vào quá trình là điều quan trọng. Nhưng khi bạn còn đang cố gắng khởi động một cỗ máy nguội lạnh, thì một chút động lực từ kết quả cuối cùng có thể giúp ta khởi động…

Và rồi, đôi khi, việc tìm ý nghĩa có thể chỉ là tốn thời gian vô ích.
Hãy thành thật với nhau. Có những việc hoàn toàn vô nghĩa, nhưng ta vẫn phải làm. Khi đó, bạn cần một chiến thuật khác: kết hợp nhiệm vụ đó với một thứ dễ chịu hơn.

Lần tới, khi bạn phải đối mặt với một công việc kinh khủng đến mức bạn thà đốt luôn danh sách việc cần làm còn hơn, hãy nhớ: bạn có thể “hối lộ” chính mình để vượt qua nó.

Ví dụ, bạn thích nghe audiobook nhưng ghét tập thể dục? Được rồi, bạn chỉ được nghe audiobook khi đang ở phòng tập. Đó là cách bạn đánh lừa bản thân giống như cách ta giấu thuốc vào bơ đậu phộng để lừa cho cún cưng nuốt.

Hoặc tìm một người bạn đồng hành thú vị. Kiểu người mà khi họ nhắn, “Chúng ta cần nói chuyện”, bạn lập tức bỏ hết mọi thứ vì biết chắc cuộc đối thoại sắp tới sẽ còn hấp dẫn hơn cả một tập đoàn tụ của Real Housewives. Đột nhiên, tập thể dục không còn là tập thể dục nữa—nó trở thành một podcast trực tiếp về vụ tan vỡ của cuộc hôn nhân thứ ba của Sandra và nghi án Ted từ phòng kế toán có một gia đình thứ hai. Và thế là bạn hóa thành một cỗ máy chạy bộ, vận hành hoàn toàn bằng niềm vui từ những drama đậm chất đời thường.

 TÓM LẠI
Đây là cách để bạn thoát khỏi vòng xoáy trì hoãn:

Tại sao ta trì hoãn?
Vì thay vì làm việc quan trọng, ta lại đi làm bài trắc nghiệm online để biết mình giống nhân vật nào trong “Những Bà Già Vàng”. Trì hoãn không phải vấn đề quản lý thời gian, mà là vấn đề quản lý cảm xúc.

Dọn sân khấu và chia nhỏ công việc:
Khi công việc mơ hồ và quá sức, góc u ám trong bộ não ta sẽ thì thầm:

“Biết làm gì vui không? Bất cứ thứ gì ngoài cái này.”
Vậy nên loại bỏ phiền nhiễu, làm rõ từng bước, và chia nhỏ công việc.

Trò chuyện với “Bạn của Tương Lai”

Bạn của Hiện Tại là một kẻ du hành thời gian ích kỷ, liên tục đẩy rắc rối sang Bạn của Tương Lai. Đến lúc nhìn nhận cả hai là một và ngừng tự hại chính mình.

Tìm ý nghĩa

Tự hỏi tại sao điều này quan trọng. Dù xem video “10 khoảnh khắc chim bồ câu làm điều ngớ ngẩn” có thể rất vui, nhưng nó không thể nào đánh bại cảm giác thỏa mãn khi bạn không phải sống trong hộp carton vì lỡ bỏ lỡ mọi deadline.

Nếu điều đó vẫn quá khó, hãy “hối lộ” bản thân bằng cách kết hợp nhiệm vụ khó chịu với một điều gì đó thú vị hơn.

Và đây là điều quan trọng nhất:

Bạn trì hoãn, rồi thấy tội lỗi kinh khủng, rồi tự hành hạ bản thân vì không trở thành “bậc thầy năng suất” như đã thề tuần trước…
Và đoán xem chuyện gì tiếp theo?

Bạn lại trì hoãn nhiều hơn. Vì chẳng gì giết chết động lực hiệu quả bằng cách biến bộ não bạn thành một môi trường làm việc độc hại.

Lần tới, khi bạn trì hoãn, hãy tha thứ cho chính mình. Nhớ không? Trì hoãn là vấn đề quản lý cảm xúc. Và nghiên cứu chỉ ra rằng những người biết tự tha thứ sẽ giảm cảm xúc tiêu cực, từ đó giảm trì hoãn.

Hãy chuyển từ tư duy trừng phạt sang tư duy sửa chữa. Khi bạn ngừng tự trách mình, não bộ sẽ dịu lại và sẵn sàng làm việc tiếp. Nó sẽ nghĩ:

“Ồ, vậy là ta sẽ không dành ba tiếng để tự ghét bỏ bản thân? Được thôi, vậy thì làm việc tiếp vậy.”

Chắc chắn bạn sẽ có những ngày trượt dài. Sẽ có lúc bạn lại thấy mình Google “Diễn viên nam trong bộ phim 15 năm trước giờ ra sao?” thay vì làm báo cáo thuế.

Và điều đó hoàn toàn bình thường. Đây là lúc tự tha thứ và bắt đầu lại.

Rome không thể xây trong một ngày, và thói quen ngừng trì hoãn cũng vậy.

Hôm nay, hãy làm điều gì đó tốt đẹp cho Bạn của Tương Lai.

 Tác giả: Eric Barker. Anh cũng là tác giả của bộ sách CHÓ SỦA NHẦM CÂY và THÂN AI NẤY LO – sự thật về tình yêu, tình thân và bản chất con người

----

ĐÂY LÀ CÁCH ĐỂ CÓ NHỮNG CUỘC TRANH LUẬN THÔNG MINH VỀ CẢM XÚC: 4 BÍ QUYẾT

Mark không hề cố ý cắt ngang đường của người đàn ông kia. Người đàn ông lái chiếc xe tải đã bóp còi liên tục. Mark chỉ gật đầu, ra hiệu xin lỗi. Nhưng chỉ vài phút sau, Mark lại vô tình cắt ngang đường người đó một lần nữa. Và mọi chuyện bắt đầu rối loạn từ đó...

Người đàn ông vội vã lái xe lên phía trước và chặn lại chiếc xe của Mark. Cả hai chiếc xe đều dừng lại. Người đàn ông bước ra ngoài, cao tới hai mét, nặng gần 150 kg. (Nếu là tôi, có lẽ tôi đã nghĩ đến việc gọi trước để đặt phòng ICU đẹp nhất rồi.)

Người đàn ông bắt đầu đấm mạnh vào cửa xe của Mark, la hét giận dữ. Không hiểu vì sao, Mark lại hạ cửa kính xuống:

“Bạn đã bao giờ có một ngày tồi tệ đến mức chỉ hy vọng gặp được ai đó, người sẽ rút súng ra, bắn bạn và kết thúc nỗi đau chưa? Bạn là người đó sao?”

Cái miệng của người đàn ông há hốc. “Cái gì?”

“Đúng vậy, tôi thật sự nói thế. Tôi không bao giờ cắt ngang đường của ai, và cũng không bao giờ làm vậy hai lần. Nhưng hôm nay tôi đang trải qua một ngày mà dù làm gì hay gặp ai, kể cả bạn, tôi đều làm mọi thứ trở nên tồi tệ. Bạn có phải là người sẽ kết thúc tất cả không?”

Thái độ của người đàn ông thay đổi ngay lập tức. Anh ta trở nên bình tĩnh. An ủi.

“Thôi nào, anh bạn. Mọi chuyện sẽ ổn thôi. Thực sự đấy! Thư giãn đi, mọi thứ sẽ ổn thôi. Ai cũng có những ngày như vậy mà.”

Họ nói chuyện một lúc, nhẹ nhàng. Người đàn ông quay lại xe, vẫy tay chào Mark qua gương chiếu hậu và lái đi.

Người đàn ông này đã sẵn sàng giết Mark – và chỉ trong vài giây sau, anh ta lại đang an ủi Mark, giúp đỡ anh. Bạn có thể cho rằng Mark đã lừa dối anh ta. Thực ra, Mark không có ý định tự tử. Nhưng điểm quan trọng là Mark đã làm giảm căng thẳng tình huống và cả hai cuối cùng đều có được điều mình muốn. Mark không muốn chết, và người đàn ông kia cũng không muốn phải ngồi tù vì một sự cố giao thông.

Bài học lớn là Mark không rơi vào cái bẫy mà chúng ta thường mắc phải khi người khác mất bình tĩnh. Anh không cãi nhau, cũng không cố lý luận với người kia. Và anh cũng không nói, “Bình tĩnh lại đi! Bạn đang phản ứng quá mức!” – một câu nói có tỉ lệ thành công gần như bằng không.

Thay vào đó, Mark đã lắng nghe và thấu hiểu góc nhìn của người đàn ông. Anh không hề tranh cãi về cách người kia nhìn nhận tình huống hiện tại.

Chúng ta nghĩ rằng những người đang tức giận sẽ hành động khó lường. Nhưng thực tế không phải vậy. Họ sẽ rất dễ leo thang nếu chúng ta nói rằng quan điểm của họ là sai. Đôi khi, như người ta nói, “sự kháng cự là vô ích.” Ít nhất là lúc đầu.
Khi chúng ta chịu chấp nhận thực tế từ góc nhìn của người không lý trí – khi chúng ta thừa nhận rằng phản ứng của họ là hợp lý trong mắt họ – chúng ta có thể giúp họ quay lại với sự tỉnh táo.

Tuy nhiên, đây không phải là cách tốt nhất khi bạn đối phó với người có rối loạn nhân cách nghiêm trọng hoặc những người cố tình thao túng bạn. Nhưng với những người bình thường chỉ đang trải qua một khoảnh khắc khó khăn, đây có thể là cách tiếp cận hiệu quả nhất. Nó có thể giúp bạn giải quyết những tranh cãi gay gắt với bạn đời, con cái, hay đồng nghiệp.

Mark Goulston là ai? Anh là một bác sĩ tâm thần. Bạn biết đấy, giống như hỗ trợ kỹ thuật cho con người vậy. Trong quá khứ, một trong những bệnh nhân của anh đã theo dõi Britney Spears, và một người khác bị bắt ở Cộng hòa Dominicana vì cố gắng lãnh đạo một cuộc cách mạng đơn độc. Anh đã đối mặt với những hành vi phi lý mà bạn và tôi (hy vọng là vậy) sẽ không bao giờ phải trải qua. Và anh có vài bài học mạnh mẽ muốn chia sẻ với chúng ta. Cuốn sách của anh là “Talking to ‘Crazy’: How to Deal with the Irrational and Impossible People in Your Life.”
Chúng ta cùng đi vào chi tiết nhé…

 ĐẦU TIÊN, KIỂM SOÁT CHÍNH MÌNH

Khi bạn đối phó với ai đó đang cư xử phi lý, không phải lúc nào bạn cũng có thể làm cho mọi chuyện tốt đẹp hơn. Nhưng bạn chắc chắn có thể làm mọi thứ tồi tệ hơn. Vì vậy, bước đầu tiên là giữ bình tĩnh. Nếu không, giờ sẽ có hai người phi lý đang la hét, và điều đó chẳng tốt cho ai cả. (Được rồi, có thể nó sẽ rất thú vị đối với những người chứng kiến, nhưng chắc chắn không tốt cho bạn.)

Đây chính là lúc bạn cần trở thành người luôn bình tĩnh dưới áp lực. Ngay khi ai đó bắt đầu mất kiểm soát, hãy coi đây là “cơ hội để giữ vững phong thái.” Hãy nghĩ rằng họ đang xả stress như một kiểu giải tỏa tâm lý: điều này cần thiết khi họ cảm thấy phải thải bỏ điều gì đó.

Trong lòng, hãy gọi tên cảm xúc của bạn. “Tôi đang cảm thấy tức giận.” Nghiên cứu cho thấy điều này sẽ giúp bạn kiểm soát cảm xúc tốt hơn. Sau đó, hãy nghĩ đến một hình mẫu bình tĩnh, ai đó bạn biết hoặc ai đó trên truyền hình mà bạn muốn học theo, người không bao giờ bị rối loạn.

Khi người đối diện bắt đầu nổi giận, bạn cần tập trung vào mắt trái của họ. Bạn phải làm điều này rất có chủ đích – tập trung hết sức vào mắt trái của họ. Bạn đã hiểu chưa?

Không, không có nghiên cứu mạnh mẽ nào chứng minh điều này sẽ làm gì đó kỳ diệu. Nhưng khi bạn tập trung vào mắt trái của họ, bạn sẽ ít bị phân tâm bởi những lời la hét và cảm thấy ít bị ảnh hưởng bởi nó.

 KHI HỌ NÓI NHỮNG ĐIỀU CỰC ĐOAN

Họ đang ném về phía bạn những lời buộc tội nặng nề, đến mức bạn có cảm giác như mình đang đứng trước một tòa án xét xử tội ác chiến tranh. (Thực sự thì cũng ấn tượng đấy, khi họ có thể dồn nén biết bao nhiêu uất ức lâu ngày vào một tràng xả giận.)

"Tôi ghét anh!"
"Tôi nên sa thải cô!"
"Tôi muốn ly hôn!"

Nếu bạn là một trong số hiếm hoi những người thực sự suy nghĩ trước khi nói, bạn có thể lầm tưởng rằng người khác cũng làm như vậy. Nhưng đây không phải là một giả định khôn ngoan, nhất là khi ai đó đang bị cảm xúc chi phối.

Thực tế, rất có thể họ không thực sự muốn bạn hiểu theo nghĩa đen, và bạn cũng không nên hiểu theo nghĩa đen. Nếu đây là người thân thiết với bạn, có lẽ họ không ghét bạn, mà chỉ đang thất vọng. Vì vậy, hãy bình tĩnh đáp lại:

"Rõ ràng là anh đang rất tức giận với em. Nhưng hãy nói cho em biết: Anh thực sự ghét em, hay chỉ đang vô cùng thất vọng vì em đã làm (hoặc không làm) điều X?"

Câu nói này thường sẽ giúp hạ nhiệt tình huống. Nếu họ gật đầu, hãy tiếp tục:

"Trong suốt thời gian chúng ta quen nhau, điều gì ở em đã khiến anh thất vọng nhất?"

Sau đó, hãy xin lỗi. Đúng, điều này có thể khiến bạn thấy bất công. Bạn đâu có phải là người đang la hét. Nhưng thường thì, những lời trách móc kia ít nhiều cũng có phần đúng—ít nhất là theo góc nhìn của họ. Vấn đề trong một mối quan hệ hiếm khi chỉ đến từ một phía. Bạn có thể không sai hoàn toàn, nhưng cũng không phải vô tội tuyệt đối. Hãy xin lỗi vì phần lỗi của mình, dù chỉ là 2%. Bạn không cần phải nhận hết lỗi về mình—chỉ cần là người chủ động trước.

Thực tế, chỉ riêng điều này thôi cũng có thể khiến mọi thứ dịu xuống và mở ra một cuộc trò chuyện mang tính xây dựng…

Nhưng nếu không? Nếu mọi chuyện vẫn không khá hơn? Khi đó, bạn cần đến một chiến lược mạnh mẽ hơn nhiều…

 AEU: XIN LỖI, THẤU HIỂU, GỠ BỎ

Phương pháp này có thể khiến bạn cảm thấy không thoải mái, nhưng nó vô cùng hiệu quả trong việc khôi phục sự bình tĩnh trong một cuộc tranh cãi đang mất kiểm soát. Nếu thực hiện đúng, nó có thể giúp cả hai bạn lấy lại sự sáng suốt và nói chuyện với nhau như những con người trưởng thành.

A: APOLOGIZE – XIN LỖI

Không phải kiểu "Xin lỗi" hời hợt. Một lời xin lỗi thực sự phải có chiều sâu, có sự chân thành và cụ thể. Nó không chỉ là một câu nói, mà có thể là cả một đoạn văn, thậm chí là nhiều đoạn.
Có thể bạn không cảm thấy cần phải xin lỗi, nhưng phản kháng lại chỉ khiến mọi chuyện tệ hơn (như cuộc đời bao năm qua đã dạy bạn một cách đầy đau đớn). Trước hết, hãy bước về phía họ, hòa vào dòng cảm xúc của họ.

Bạn chắc chắn có thể tìm ra điều gì đó để thành thật mà xin lỗi. Vì chúng ta đã loại trừ khả năng đây là một kẻ thao túng hoặc có vấn đề về nhân cách, nên đây chỉ là một người tốt đang có một ngày tồi tệ. Hãy giúp họ tìm lại lý trí bằng cách khởi đầu với một lời xin lỗi.

Tại sao xin lỗi lại quan trọng? Vì hầu như chẳng ai làm điều này. Một lời xin lỗi chân thành giống như loại nước xả vải dành cho tâm hồn—nó làm dịu đi sự căng thẳng. Rất khó để một cuộc tranh cãi tiếp tục leo thang khi ai đó bắt đầu bằng việc chân thành nhận lỗi.

E: EMPATHIZE – THẤU HIỂU

Hãy mô tả một cách chi tiết, từ góc nhìn của họ, rằng điều này khó chịu đến mức nào. Bạn không cần phải nói dối. Bạn cũng không cần bàn về đúng sai. Bạn chỉ cần diễn tả cảm xúc mà họ có thể đang trải qua—dù cho cảm xúc đó có phi lý đến đâu.

Không quan trọng việc bạn có nói trúng tâm trạng của họ hay không. Bạn không phải là thầy bói. Điều quan trọng là bạn đã dành thời gian để suy nghĩ nghiêm túc về cảm xúc của họ.

Một lần nữa, hầu như không ai làm điều này. Và chính vì thế, nó thường có tác động mạnh mẽ. Nếu họ im lặng, đó có thể là vì họ đang bất ngờ và lắng nghe bạn một cách nghiêm túc.

U: UNCOVER – GỠ BỎ

Đây là phần khó nhất. Hãy thốt ra những suy nghĩ tăm tối nhất, tồi tệ nhất mà họ có thể đang giữ trong lòng về bạn—những điều mà có thể chính họ cũng cảm thấy xấu hổ khi nghĩ tới. Đừng ngại làm quá lên. Bạn đang giúp họ trút bỏ gánh nặng tâm lý. Họ sẽ không nói ra những điều đó, vậy nên hãy để bạn nói thay họ.

"Anh chắc hẳn phải ghét em lắm. Có lẽ anh ước chưa từng kết hôn với em. Đôi khi, có lẽ anh còn mong em biến mất mãi mãi."
Rất khó để tiếp tục giận dữ với một người vừa chân thành xin lỗi, vừa thể hiện sự thấu hiểu sâu sắc, lại còn giúp mình thốt ra những suy nghĩ đen tối nhất. Hiếm khi nào có ai nghĩ nhiều đến cảm xúc của bạn đến vậy—và điều đó khiến họ cảm thấy có lỗi.
Khi ấy, rất có thể họ sẽ dịu giọng lại, rút bớt những lời nặng nề trước đó:

"Anh không ghét em, chỉ là…"

Đây là tín hiệu tốt. Gần như chắc chắn, bạn đã có thể mở ra một cuộc trò chuyện lý trí hơn…

Nhưng vấn đề là, rất có thể một trong hai người lại vướng vào vòng lặp cũ. Bạn đã từng chứng kiến chuyện này. Cứ tưởng mọi thứ đang dần ổn, rồi bỗng dưng ai đó nói hớ một câu, và thế là mọi thứ lại quay về vạch xuất phát.

Sự bình tĩnh vừa rồi không phải là hồi kết—nó chỉ là hồi một của câu chuyện.

Vậy làm thế nào để ngăn cơn giận bùng phát trở lại? Và quan trọng hơn, làm sao để những cuộc tranh cãi như thế này không lặp lại trong tương lai?

 HƯỚNG VỀ TƯƠNG LAI

Nhiều cuộc tranh cãi cứ lặp đi lặp lại như một vòng tròn vô tận. Nó không kết thúc khi vấn đề được giải quyết, mà chỉ dừng lại khi cả hai đều kiệt sức. Hồi một dẫn sang hồi hai—và rồi biến thành một bộ ba phim dài bất tận.

Giải pháp? Đừng mãi đào bới quá khứ, hãy hướng về tương lai. Hãy nói:

"Anh biết là có rất nhiều điều anh đã làm hoặc chưa làm khiến em buồn bực trong suốt thời gian qua. Từ bây giờ, em muốn anh thay đổi điều gì?"

Câu hỏi này có thể phá vỡ vòng luân hồi của những cuộc cãi vã, đưa cả hai đến gần hơn với sự giác ngộ trong mối quan hệ.

Nếu đối phương trả lời: “Em chỉ cần anh lắng nghe khi em giận thay vì phớt lờ em.”—hãy đồng ý làm điều đó.

Và để đảm bảo những lần bùng nổ cảm xúc như vậy không xảy ra nữa—hoặc nếu có, thì mức độ cũng chỉ như một trận động đất cỡ 4 độ Richter thay vì 10—hãy nhẹ nhàng đề nghị:

"Anh có thể nhờ em một việc được không? Em không cần đồng ý ngay, nhưng anh hy vọng em sẽ suy nghĩ về nó. Sau này, nếu em cần anh làm hay không làm điều gì đó, em có thể nói với anh một cách nhẹ nhàng được không? Như thế anh sẽ không cảm thấy mình đang bị công kích."

Bằng cách này, bạn không chỉ giải quyết được vấn đề, không sa lầy vào quá khứ, mà quan trọng nhất là bạn đã thiết lập một cơ chế giao tiếp tốt hơn cho tương lai. Có một kế hoạch, một thỏa thuận—và đó là điều mà cả hai cùng đồng ý. Đây chính là một cách đầy tinh tế để ngăn chặn những lần bùng nổ cảm xúc trong tương lai.

Từ giờ, mỗi cuộc tranh luận sẽ trở thành một bước tiến, một cơ hội để đặt ra những ranh giới mới, giúp ngăn chặn “ngày tận thế” của mối quan hệ. Khi bạn tập trung vào tương lai, tương lai sẽ trở nên tươi sáng hơn.

 TỔNG KẾT

Đây là cách đối phó với những người đang mất kiểm soát cảm xúc:

Trước tiên, kiểm soát chính mình. Tranh cãi cũng giống như một điệu nhảy—nếu một người mất kiểm soát, người kia không nhất thiết phải cuốn theo. Đừng để sự phi lý của họ biến bạn thành một người phi lý. Hãy đặt tên cho cảm xúc, hình dung một hình mẫu lý tưởng và tập trung vào mắt trái của họ.

Khi họ nói những điều cực đoan: Có thể bạn cảm thấy như họ đang dội lên bạn một luồng điện cao thế của tổn thương, nhưng thực chất, họ chỉ đang thất vọng. Hãy hỏi thẳng xem đó có phải là cảm giác thực sự của họ không. Xin lỗi vì điều đó và mở ra một cuộc trò chuyện hợp lý.

AEU – Xin lỗi, Thấu hiểu, Gỡ bỏ: Lời xin lỗi chân thành là câu thần chú mạnh mẽ nhất mà bạn từng biết. Sau đó, hãy đào sâu vào những cảm xúc của họ bằng sự thấu hiểu. Rồi đi xa hơn nữa bằng cách nói ra những điều tồi tệ nhất mà họ có thể đang nghĩ về bạn. Điều này sẽ giúp họ bình tĩnh lại, cảm thấy nhẹ nhõm hơn và thậm chí có thể nói rằng mọi chuyện không đến mức tệ như vậy.

Hướng về tương lai: Tranh cãi làm hao tốn thời gian và năng lượng. Đừng để nó xoay vòng trong quá khứ, hãy hướng đến giải pháp cho tương lai. Điều này sẽ giúp mỗi lần tranh luận sau trở nên nhẹ nhàng hơn lần trước.

Tất cả những mẹo trên sẽ không có tác dụng với những người có vấn đề nghiêm trọng về nhân cách. Trong trường hợp đó, cách tốt nhất là “thoát vai” càng sớm càng tốt, lý tưởng nhất là từ tuần trước. Nhưng nếu đối phương là một kẻ thao túng?

 ĐỐI PHÓ VỚI KẺ THAO TÚNG

Tình huống này thường gặp nhất ở nơi làm việc. Nếu nó xuất hiện trong cuộc sống cá nhân của bạn—hãy chạy ngay lập tức.
Trước tiên, đừng ảo tưởng rằng họ sẽ đột nhiên mọc ra một lương tâm. Quên chuyện đó đi. Họ sẽ dùng mọi chiêu trò để đạt được thứ họ muốn, rồi lẩn vào bóng tối mà cười khẩy như một nhân vật phản diện Disney, tay cầm ly rượu rót từ một chiếc sọ người.

Nếu kẻ thao túng yêu cầu trực tiếp, rất đơn giản: hãy nói "Không." Và đó là lý do họ hiếm khi làm vậy. Thay vào đó, họ cố biến vấn đề của họ thành vấn đề của bạn. Họ không yêu cầu, họ muốn bạn tự nguyện đề nghị giúp đỡ. Bằng cách này, họ không phải chịu sự phản kháng, và cũng chẳng cần cảm thấy mắc nợ bạn—bởi chính bạn đã đề nghị giúp mà, đúng không?

Với những kẻ thao túng “hạng xoàng,” bạn có thể đáp lại: “Tôi rất sẵn lòng giúp anh. Và đây là điều anh có thể làm giúp tôi.” Nhưng với những “bậc thầy bóng tối” như Darth Vader, cách này sẽ không hiệu quả. Họ sẽ không bao giờ giữ lời và bạn sẽ bị cuốn vào vòng xoáy vô tận của họ.

Điều quan trọng nhất: Đừng tức giận hay phòng thủ khi thấy rõ họ đang cố thao túng bạn. Họ sẽ gọi bạn là “đa nghi quá” hoặc dùng sự tiêu cực của bạn để khiến bạn cảm thấy có lỗi.

Nguyên tắc cốt lõi là: Để vấn đề của họ là vấn đề của họ. Đừng nhận lấy trách nhiệm mà họ đang cố đẩy sang bạn.

Khi họ thao thao bất tuyệt về vấn đề của mình, mong bạn đề nghị giúp, hãy đáp lại bằng một câu vô thưởng vô phạt:

"Ừ, tôi hiểu rồi. Thế giờ anh định làm gì?"
Sự ngây thơ vô tội chính là siêu năng lực.

Họ sẽ tiếp tục cố gắng lôi kéo bạn. Khi đó, chỉ cần đáp:

"Chà, nghe có vẻ không dễ dàng nhỉ. Anh nên bắt tay vào giải quyết sớm thì hơn. Bước đầu tiên anh định làm gì?"

Đừng nhận trách nhiệm. Họ không trực tiếp nhờ, vậy bạn cũng không có nghĩa vụ phải can thiệp. Nếu họ tiếp tục lấn tới, hãy nói:

"Thôi, tôi phải đi rồi. Chúc anh may mắn với chuyện đó nhé!"
Nhớ rằng: Ma cà rồng không thể vào nhà nếu bạn không mời.
Nhưng hầu hết những người mà bạn tranh luận không phải là kẻ thao túng—họ chỉ là những người tốt đang có một ngày tồi tệ. Và nếu bạn luôn ghi nhớ điều này, bạn sẽ cư xử tốt hơn rất nhiều.

Albert Einstein từng nói:

"Quyết định quan trọng nhất trong đời bạn là chọn tin rằng thế giới này an toàn hay nguy hiểm."

Nếu bạn không xem người đối diện là một mối đe dọa—mà chỉ là một con người tốt đang có một ngày tồi tệ—bạn sẽ vẫn giữ được lòng trắc ẩn, ngay cả khi họ đánh mất sự bình tĩnh.

Tác giả: Eric Barker. Anh cũng là tác giả của bộ sách CHÓ SỦA NHẦM CÂY và THÂN AI NẤY LO – sự thật về tình yêu, tình thân và bản chất con người
https://s.shopee.vn/4q0Raaxinl
https://s.shopee.vn/7fKcxphadB

Nguồn: This Is How To Have Emotionally Intelligent Arguments: 4 Secrets – Bakadesuyo

------

 KIÊU HÃNH CHÂN CHÍNH: 3 BÍ MẬT ĐÃ ĐƯỢC KIỂM CHỨNG

Trong số bảy tội lỗi chết người, lòng kiêu hãnh là một điều khá gây bối rối. Không ai khuyến khích lòng tham. Cơn thịnh nộ chỉ khiến bạn mất đi bạn bè. Và như câu nói vẫn thường nhắc, ghen tị chẳng mang lại niềm vui nào cả.

Nhưng chúng ta lại thấy việc tự hào về gia đình, đất nước, tôn giáo và bản thân là điều hoàn toàn bình thường. Chúng ta còn khuyến khích điều đó. Bạn đã bao giờ mong ai đó có thể “tự hào hơn về công việc của mình” chưa? Chắc chắn là có.

Không có lòng kiêu hãnh, cuộc sống dường như trống rỗng, vô vị. Thế nhưng, cùng lúc đó, ai cũng đồng ý rằng kiêu ngạo là điều không tốt. Không ai ưa những kẻ tự cao tự đại hay mắc chứng hoang tưởng về bản thân. (Thực tế, Dante từng gọi kiêu hãnh là tội lỗi nguy hiểm nhất trong bảy tội lỗi chết người.)

Và chính sự mâu thuẫn ấy đã được phản ánh ngay trong từ điển.
Trong Take Pride: Why the Deadliest Sin Holds the Secret to Human Success, tác giả chỉ ra rằng:

"Từ điển Merriam-Webster có hai định nghĩa về lòng kiêu hãnh—và chúng hoàn toàn trái ngược nhau. Một là 'sự tự cao quá mức, tự phụ.' Còn định nghĩa kia? 'Sự tự trọng hợp lý và chính đáng.'"

Vậy rốt cuộc, lòng kiêu hãnh là tốt hay xấu?

Nghiên cứu tâm lý cho thấy rằng lòng kiêu hãnh có hai dạng khác nhau. Một dạng mang đến động lực, ý chí bền bỉ giúp bạn trở thành phiên bản tốt nhất của chính mình. Nó khiến bạn tử tế, nhân ái và được mọi người yêu mến. Những người sở hữu loại kiêu hãnh này thường hạnh phúc, khỏe mạnh, có danh tiếng và địa vị.

Còn dạng kia thì ngược lại. Nó dẫn bạn đến sự gian dối, lừa lọc và lợi dụng người khác. Nó đi kèm với sự hung hăng, thao túng và ám ảnh quyền lực.

Trong cuốn sách Take Pride: Why the Deadliest Sin Holds the Secret to Human Success, giáo sư Jessica Tracy đã giải thích những phát hiện đáng kinh ngạc về cách lòng kiêu hãnh có thể giúp cuộc sống của bạn thăng hoa—hoặc hủy hoại nó mãi mãi.
Dù muốn hay không, ai cũng có lòng kiêu hãnh. Vì thế, quan trọng là ta phải hiểu cách nuôi dưỡng nó một cách đúng đắn.
Giờ thì hãy cùng nhau đi sâu hơn vào bản chất của lòng kiêu hãnh…

 RỐT CUỘC, LÒNG KIÊU HÃNH LÀ GÌ?

Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng kiêu hãnh là dấu hiệu chung của địa vị xã hội. Các thí nghiệm được thực hiện trên khắp thế giới, ngay cả ở những nền văn hóa biệt lập, đều cho thấy con người có thể nhận diện chính xác biểu hiện của lòng kiêu hãnh với tỷ lệ cao hơn nhiều so với ngẫu nhiên.

Thậm chí, những vận động viên bẩm sinh đã bị mù cũng thể hiện dáng vẻ kiêu hãnh khi chiến thắng: ưỡn ngực, đẩy vai ra sau, nở nụ cười rạng rỡ. Vì họ chưa bao giờ nhìn thấy ai làm vậy, điều này cho thấy lòng kiêu hãnh gần như đã được lập trình sẵn trong bản năng con người.

Và khi bạn thể hiện lòng kiêu hãnh, những người xung quanh sẽ nhìn bạn như một người có địa vị cao hơn. Tín hiệu mà nó gửi đi mạnh mẽ đến mức nào? Rất mạnh mẽ.

Trong một cuộc phỏng vấn xin việc, nếu một ứng viên thể hiện sự tự hào và ứng viên còn lại tỏ ra xấu hổ, người có dáng vẻ kiêu hãnh sẽ được chọn—dù hồ sơ của họ kém hơn nhiều.

Trong Take Pride: Why the Deadliest Sin Holds the Secret to Human Success, tác giả viết:

"Những người tham gia thử nghiệm thường có xu hướng tuyển dụng ứng viên thể hiện sự kiêu hãnh, thay vì ứng viên thể hiện sự e dè, bất kể chất lượng hồ sơ của họ như thế nào."

Khá thú vị, đúng không? Hóa ra kiêu hãnh không hẳn là điều xấu. Nhưng chính tại đây, ranh giới đạo đức trở nên mơ hồ…

 HAI LOẠI KIÊU HÃNH: “CHÂN CHÍNH” VÀ “NGẠO MẠN”

Cả hai loại kiêu hãnh đều khiến bạn trông có vẻ thành công hơn. Nhưng chúng xuất phát từ những nền tảng khác nhau và mang lại những hệ quả hoàn toàn trái ngược.

Kiêu hãnh chân chính xuất hiện khi bạn tự hào về những gì mình đã đạt được bằng sự nỗ lực.

Kiêu hãnh ngạo mạn là khi bạn tin rằng mình vốn dĩ giỏi hơn tất cả mọi người.

Trong Take Pride: Why the Deadliest Sin Holds the Secret to Human Success, Jessica Tracy viết:

"Kiêu hãnh chân chính là niềm vui đến từ những thành tựu mà bạn đã phấn đấu để đạt được. Nó khiến bạn quan tâm đến người khác. Trong khi đó, kiêu hãnh ngạo mạn tạo ra sự ám ảnh về bản thân, thì kiêu hãnh chân chính lại khơi dậy lòng nhân ái và sự kết nối với mọi người… Những ai cảm thấy kiêu hãnh chân chính thường quy thành công của họ cho nỗ lực và sự chăm chỉ, thay vì một năng lực bẩm sinh."

Không khó để đoán xem loại kiêu hãnh nào sẽ khiến bạn bị ghét bỏ. Kiêu hãnh ngạo mạn khiến người khác kính nể bạn, nhưng không ai thực sự thích bạn.

Ngược lại, kiêu hãnh chân chính là thứ mà ai cũng nên vun đắp.
Bởi khi bạn xây dựng lòng tự hào dựa trên những gì bạn làm được, thay vì một niềm tin mù quáng vào sự vượt trội của bản thân, bạn sẽ nhận lại rất nhiều điều tốt đẹp.

 KIÊU HÃNH CHÂN CHÍNH GIÚP BẠN THÀNH CÔNG

Lòng kiêu hãnh chân chính không chỉ khiến bạn được yêu mến mà còn giúp bạn đạt được những thành tựu lớn hơn.

Nó mang lại động lực mạnh mẽ. Những người cảm thấy tự hào thực sự làm việc chăm chỉ gấp đôi so với những người khác.
Trong Take Pride: Why the Deadliest Sin Holds the Secret to Human Success, có một thí nghiệm thú vị:

"Các nhà nghiên cứu nhận thấy rằng những người được khuyến khích cảm thấy tự hào đã tự nguyện làm việc lâu hơn gần gấp đôi so với những người chỉ đơn thuần biết rằng mình đã hoàn thành tốt công việc… Điều này rất quan trọng, bởi nó cho thấy lòng kiêu hãnh có tác động trực tiếp đến hành vi, khiến mọi người kiên trì hơn."

Trong khi đó, kiêu hãnh ngạo mạn chỉ khiến bạn làm việc chăm chỉ khi có người khác chứng kiến—bởi vì bạn chỉ quan tâm đến việc gây ấn tượng với họ.

Vậy nên, nếu muốn trở thành phiên bản tốt nhất của chính mình, hãy nuôi dưỡng lòng kiêu hãnh chân chính—bằng cách nỗ lực hết mình và tự hào về những gì mình đạt được.

 KIÊU HÃNH CHÂN CHÍNH: BÍ MẬT CỦA THÀNH CÔNG VÀ HẠNH PHÚC

Không giống như kiêu hãnh chân chính, kiêu hãnh ngạo mạn không thực sự thúc đẩy con người làm việc nhiều hơn hay ít hơn. Nếu kiêu hãnh chân chính là động lực để bạn cố gắng đạt điểm cao hơn, thì kiêu hãnh ngạo mạn chỉ khiến bạn nỗ lực khi điều đó giúp bạn tạo ấn tượng với người khác. Những ai bị chi phối bởi kiêu hãnh ngạo mạn sẽ chỉ làm việc chăm chỉ khi họ thấy có lợi ích rõ ràng—một điều gì đó như quyền lực hay danh vọng. Họ sẽ không cố gắng đơn thuần vì cảm giác tự hào về bản thân.

Lòng kiêu hãnh chân chính không chỉ giúp bạn kiên trì mà còn nâng cao khả năng tự kiểm soát. Trong khi đó, kiêu hãnh ngạo mạn lại khiến con người bốc đồng hơn, thiếu trách nhiệm hơn.
Trong một nghiên cứu về khả năng chống lại cám dỗ hằng ngày của người Đức, các nhà khoa học phát hiện rằng những người cảm thấy tự hào mỗi khi họ cưỡng lại một sự cám dỗ—chẳng hạn như chọn một quả táo thay vì khoai tây chiên—đã thể hiện sự kiên định cao hơn trong những lần tiếp theo.

Rõ ràng, kiêu hãnh chân chính không phải là tội lỗi, cũng không phải điều đáng sợ. Nó giúp con người trở nên tử tế hơn, giàu lòng trắc ẩn hơn. Những ai có được cảm giác kiêu hãnh chân chính thường hào phóng và biết đồng cảm. Ngược lại, những người mang kiêu hãnh ngạo mạn lại trở nên ích kỷ hơn.

Một nghiên cứu khác đã chỉ ra rằng, khi một người trải nghiệm khoảnh khắc kiêu hãnh chân chính, họ có xu hướng quan tâm đến người khác nhiều hơn. Trái lại, kiêu hãnh ngạo mạn lại khiến con người lạnh lùng và thờ ơ.

Vậy thì làm sao để ta có thể nuôi dưỡng lòng kiêu hãnh chân chính trong cuộc sống—và tránh xa sự kiêu hãnh ngạo mạn?

 1) HỎI CHÍNH MÌNH: "TÔI MUỐN TRỞ THÀNH NGƯỜI NHƯ THẾ NÀO?"

Chúng ta thường dành quá nhiều thời gian để nghĩ về những gì mình muốn có—một chiếc du thuyền lấp lánh, một kỳ nghỉ kéo dài hàng năm trời. Nhưng bạn đã bao giờ tự hỏi:

"Tôi muốn trở thành người như thế nào?"
"Những phẩm chất nào sẽ khiến tôi tự hào về chính mình?"
"Phiên bản tốt nhất của tôi là ai?"

Tập trung vào những giá trị nội tại này sẽ giúp bạn rèn giũa bản thân, tạo ra động lực mạnh mẽ và dẫn đến thành công. Trong khi đó, nếu bạn chỉ nỗ lực để gây ấn tượng với người khác, bạn sẽ không bao giờ đạt được kết quả bền vững.

Các nhà nghiên cứu đã theo dõi hơn 10.000 học viên tại Học viện Quân sự West Point và phát hiện ra một điều thú vị:
Những người chọn West Point vì lý do nội tại—họ muốn trở thành một nhà lãnh đạo tốt—có tỷ lệ tốt nghiệp cao hơn, được thăng chức sớm hơn và thành công hơn sau mười năm.

Ngược lại, những người đến West Point vì động cơ bên ngoài—chẳng hạn như mong muốn có danh tiếng hay một tấm bằng ấn tượng—có tỷ lệ tốt nghiệp thấp hơn và ít khả năng trở thành sĩ quan hơn.

Nghiên cứu kết luận:

"Những học viên chọn West Point vì mong muốn trở thành một sĩ quan giỏi hoặc một nhà lãnh đạo xuất sắc trong bất kỳ lĩnh vực nào đã có sự nghiệp thành công hơn sau mười năm, so với những người đến trường chỉ vì muốn có một tấm bằng danh giá hay kiếm được nhiều tiền… Để có kết quả tốt nhất trong sự nghiệp, bạn cần làm việc chăm chỉ không phải vì bất kỳ phần thưởng nào, mà vì mong muốn trở thành phiên bản tốt nhất của chính mình."

Tất cả chúng ta đều khao khát hạnh phúc, và thường lầm tưởng rằng hạnh phúc đến từ những thứ ta sở hữu, thay vì từ con người ta trở thành và cách ta sống. Nhưng thực tế, nỗ lực để trở thành phiên bản tốt nhất của bản thân không chỉ giúp bạn thành công hơn, mà còn khiến bạn hạnh phúc hơn.

Vậy bây giờ, khi đã có hình dung về phiên bản tốt nhất của mình, bước tiếp theo là gì?

 2) NHẮC NHỞ BẢN THÂN THƯỜNG XUYÊN

Một khi bạn đã xác định được những phẩm chất và giá trị mình muốn theo đuổi, bạn cần có những lời nhắc nhở. Bởi lẽ, hoàn cảnh xung quanh có tác động rất lớn đến hành vi của bạn, dù bạn có nhận ra hay không. Khi bị cám dỗ làm điều không đúng, bạn cần một sự nhắc nhở để quay về với những gì đúng đắn.
Nghiên cứu của Nicholas Christakis tại Đại học Yale đã chỉ ra rằng, khi ta bao quanh mình bằng những con người mà ta muốn trở thành, ta có xu hướng dần trở nên giống họ.

Bên cạnh đó, các nghiên cứu cũng chứng minh rằng những lời nhắc nhở có ảnh hưởng tích cực đến hành vi của ta. Chính chúng giúp ta phát triển bản thân và nuôi dưỡng lòng kiêu hãnh chân chính.

"Khi ta được nhắc nhở về bản sắc của mình, hoặc về một khía cạnh nào đó trong con người ta, ta có xu hướng cư xử theo cách phù hợp với hình ảnh ấy. Kết quả là, ta hành động giống với những gì ta đang nghĩ về bản thân, bất kể hành vi đó có lợi hay không có lợi cho con người tổng thể của ta."

Hãy thử nghĩ xem: Có tôn giáo nào chỉ cần tham gia một khóa học ngắn vào cuối tuần là trở thành người tốt trọn đời không? Không hề. Hầu hết đều có những buổi lễ, những nghi thức cầu nguyện hay thiền định diễn ra thường xuyên. Và những điều đó chính là những lời nhắc nhở.

Nhưng đây là câu hỏi quan trọng: Làm thế nào để bạn có thể hình dung rõ ràng về con người mình muốn trở thành, thường xuyên nhắc nhở bản thân về điều đó mà không rơi vào cái bẫy của lòng kiêu hãnh ngạo mạn, khi bạn bắt đầu thấy mình giỏi giang hơn người khác?

 3) TẬP TRUNG VÀO NỖ LỰC, KHÔNG PHẢI TÀI NĂNG BẨM SINH

Khi bạn công nhận thành tựu của mình đến từ nỗ lực, bạn sẽ hiểu rằng người khác cũng có thể làm được. Bạn không phải là một cá nhân vượt trội hơn người khác ngay từ đầu, mà bạn đã rèn luyện, cố gắng để đạt được kết quả. Và chính điều đó khiến bạn trở nên đồng cảm, rộng lượng hơn, đồng thời mang lại lòng kiêu hãnh chân chính thay vì sự tự mãn.

"Sự khác biệt giữa hai dạng kiêu hãnh—một bên là tự hào vì những gì có thể kiểm soát và đạt được qua hành động, một bên là tự hào vì những yếu tố không thể kiểm soát và gắn liền với danh tính cá nhân—chính là điểm mấu chốt giúp ta phân biệt chúng.

Lòng kiêu hãnh chân chính là phản ứng cảm xúc trước những thành công có được từ sự nỗ lực thực sự. Trong khi đó, lòng kiêu hãnh ngạo mạn lại là cảm giác tự hào xuất phát từ những thành công mà ta cho rằng mình đạt được chỉ vì con người mình vốn dĩ đã như thế.

Đó là lý do tại sao lòng kiêu hãnh chân chính luôn gắn liền với cảm giác thành tựu và phát triển bản thân, còn lòng kiêu hãnh ngạo mạn lại dẫn đến sự tự cao và ngạo mạn. Nếu bạn tin rằng mình thành công vì làm việc chăm chỉ, bạn sẽ cảm thấy tự tin, có động lực, và đạt được nhiều thành tựu hơn. Nhưng nếu bạn nghĩ mình thành công đơn giản vì "tôi giỏi hơn người khác", thì thật dễ hiểu khi bạn có xu hướng tự mãn và kiêu ngạo."

 TÓM LẠI

Làm thế nào để lòng kiêu hãnh không trở thành tội lỗi mà trở thành sức mạnh giúp bạn trở thành phiên bản tốt nhất của chính mình?

Tự hỏi: "Tôi muốn trở thành ai?" Đừng chỉ nghĩ đến những gì mình muốn sở hữu hay cách gây ấn tượng với người khác. Hãy nghĩ đến những phẩm chất mà bạn muốn được nhắc đến khi người ta nói về bạn.

Nhắc nhở bản thân thường xuyên: Dùng ghi chú, hình ảnh truyền cảm hứng hay bất cứ thứ gì có thể giúp bạn giữ vững con đường mình đã chọn.

Tập trung vào nỗ lực, không phải tài năng: Không ai sinh ra đã xuất sắc. Nhưng sự rèn luyện có thể tạo ra những kết quả phi thường. Và đó mới là điều đáng tự hào.

Lòng kiêu hãnh không phải là thứ ta cần né tránh. Chỉ là, ta cần nuôi dưỡng đúng loại kiêu hãnh.

Có thể ngay lúc này, bạn chưa có nhiều điều để tự hào. Không sao cả. Như câu nói nổi tiếng: "Ai cũng có thể trông thật ngầu, nhưng để thực sự tuyệt vời thì cần phải rèn luyện." Trở thành phiên bản tốt nhất của bản thân là một hành trình dài. Nó không mang lại niềm vui tức thì như việc khoe khoang hay phô trương, nhưng đó là một khoản đầu tư cho bạn của tương lai—và nó sẽ không biến bạn thành một kẻ kiêu ngạo trên đường đi.

Triết gia khắc kỷ Epictetus từng nói:

"Không có điều vĩ đại nào được tạo nên trong chốc lát."
Và điều vĩ đại đó có thể chính là bạn.

--------------
Tác giả: Eric Barker. Anh cũng là tác giả của bộ sách CHÓ SỦA NHẦM CÂY và THÂN AI NẤY LO – sự thật về tình yêu, tình thân và bản chất con người

https://s.shopee.vn/4q0Raaxinl
https://s.shopee.vn/7fKcxphadB

Nguồn: This Is The Deadly Sin That Makes Life Awesome: 3 Proven Secrets – Bakadesuyo

-----
ĐẾN KHI NÀO BẠN MỚI SẴN SÀNG CHO CHUYỆN CƯỚI XIN? – The book of life

“Khi bạn đã có tiền, có địa vị, có nhà có cửa, có trâu có bò có đất có cát.” Nhưng đấy là ngày xưa thôi, chứ còn bây giờ người ta vẫn tập trung vào cảm xúc với những yếu tố lãng mạn tình tứ nhiều hơn, kiểu “khi đã gặp đúng người" hoặc “khi xúc cảm đã đủ chín muồi". Dẫu, những ý tứ hết đỗi cảm động và mùi mẫn ấy cũng chính là bước khởi đầu cho những cuộc hôn nhân chưa chi đã đứng trên bờ vực rạn vỡ, bên cạnh những con người cứ mỗi ngày lại càng thêm hâm dở.

Dưới đây là một danh sách những lý do tại sao người ta thực sự nên kết hôn. Ta sẵn sàng cho chuyện cưới xin, khi và chỉ khi…

 1. ...TA ĐÃ THÔI MƯU CẦU SỰ HOÀN HẢO

Đừng chỉ qua loa thừa nhận rằng ừ, anh ấy/cô ấy không toàn mỹ cho xong. Phải biết được rõ ràng rằng à, có thể ảnh/cổ sẽ còn bẳn tính, khó chịu hay vô lý, thậm chí thường xuyên không chịu thấu hiểu người bạn đời; đến mức chấp nhận thề thốt luôn trong đám cưới rằng à, tôi sẽ cưới người này, ngay cả khi đã tiên đoán được rằng sẽ bị xao nhãng hằng ngày bởi những trò quỷ của hắn. Bởi, đâu có ai, tính cả bạn, là hoàn hảo được một trăm phần trăm? Trừ khi bạn muốn tìm chồng trên mặt trăng hay xuống thuỷ cung kiếm vợ, thì cuộc hôn nhân của bạn cũng sẽ chỉ dừng lại ở mức tầm tầm thôi chứ không mãi “một túp lều tranh hai trái tim vàng" được đâu. Tốt nhất bạn nên trải nghiệm chuyện yêu đương nhiều một chút, không phải nhằm tìm thấy “người ấy" đâu nhé, mà để vỡ lẽ ra được rằng à, ngay cả với những đối tượng thoạt nhìn cứ tưởng là bạch mã hoàng tử, thì khi nhìn gần ắt cũng sẽ có điều gì đó sai sai.

 2. ...TA CHẲNG CẦN ĐƯỢC THẤU HIỂU TRĂM PHẦN TRĂM

Tình yêu: hai người tâm đầu ý hợp, lúc nào cũng như thần giao cách cảm mà biết được rằng à, truyện cười cô ấy kể hài hước ở điểm nào, anh ấy ghét người này người kia ra sao. Nhưng chỉ lúc còn yêu đương thắm đượm tình hồng mới vậy thôi, nên cũng hãy chuẩn bị sẵn tinh thần kể từ khi đọc ra câu thề trong đám cưới đi: “Tôi biết, rằng mặc dù có thể anh/cô ấy hiểu tôi thật đấy, nhưng cũng có những ngóc ngách nhỏ là vượt ngoài tầm với của cả tôi và họ, nên tôi sẽ không đổ lỗi cho người ấy đâu nếu anh/cô không hiểu nổi tôi đôi lúc.” Bởi người ấy, cùng với bất cứ ai ngoài kia, có phải là thánh thần thiên địa gì đâu mà lại tự động biết được ta cần gì và ta muốn sao.

 3. ...TA BIẾT TA Đ.IÊN

Ngược đời thật đấy, ta trông bình thường và tốt đẹp đến thế kia mà. Nhưng nói thật nhé, ai mà chẳng có những giờ khắc “đ.iên khùng” trong quá khứ, nào nổi loạn, nào tầm thường, nào vô dụng – nói chung, ta đã từng là một lũ ngốc hết cả, và khi và chỉ khi đã ngộ ra và chấp nhận điều ấy, ta mới có thể trưởng thành. Chứ còn với những kẻ cứ nghênh nghênh tự mãn, “xấu che tốt khoe", thì thôi, thật chẳng có gì để nói.

 4. …TA ĐÃ SẴN SÀNG ĐỂ YÊU THAY VÌ ĐƯỢC YÊU

Trái ngang thay, từ “yêu" thường được dùng để gọi hai trạng khác hẳn nhau là “yêu” với “được yêu", và ta chỉ nên nghĩ tới chuyện chồng vợ khi đã thấu hiểu và sẵn sàng thực hiện cả hai vế.

“Được yêu” thì dễ dàng rồi, ta khởi đầu mọi thứ bằng hai chữ “được yêu" - kể từ khi còn là một đứa trẻ, ta đã quen với vòng tay người cha người mẹ lúc nào cũng sẵn sàng đưa ra đón lấy để che chở, dỗ dành, cho ăn cho mặc. Ta coi đó là đương nhiên, đâu biết song thân đã phải đổ biết bao nhiêu mồ hôi nước mắt - ngược lại, song thân cũng chẳng mong đợi gì ở ta lời khen ngợi khi cắt kiểu tóc mới hay những câu hỏi tận tình quan tâm sau một ngày làm việc vất vả, bởi họ cho đi đâu cần nhận lại. Như vậy, cả con cái lẫn cha mẹ đều yêu, nhưng là “yêu” hay “được yêu” thì hẳn ai cũng đã rõ.

Chính vì thế, đến khi đã lớn và bước ra ngoài xã hội, dẫu ngoài miệng thì nói rằng mình khao khát tình yêu, nhưng cái ta thật sự khao khát ở đây chính là cảm giác được yêu như thuở còn bé, thuở còn được quan tâm, che chở, thuở còn được đưa cho cái gì cần, tìm cho cái gì muốn, được đối xử theo lối kiên nhẫn và vị tha đến vô hạn. Thảm hoạ đấy, để tôi nói cho bạn hay, bởi nếu muốn cuộc hôn nhân của mình được trường tồn mãi mãi, thì bạn trước hết phải giũ bỏ những mong ước hết sức con trẻ kia đi đã. Mau trở thành người lớn đi thôi, một người lớn biết tự mình thỏa mãn những nhu cầu của mình, đồng thời có ý thức để tâm đến người khác.

Ngoài ra, bạn cần đáp ứng thêm cả một tiêu chí này nữa. Khi một đứa trẻ nói với ba mẹ của chúng rằng “con ghét ba mẹ", thì họ sẽ chẳng đờ người đi vì sốc rồi gói ghém đồ đạc một đi không quay lại gì đâu, bởi họ thừa biết con mình chỉ kết luận như thế trong một phút xốc nổi thôi - có thể nó đói, nó muốn được mua đồ chơi, tối qua nó phải ở nhà một mình, nó trót đánh mất một miếng xếp hình hay bị đau ở đâu đấy. Nói cách khác, không những không bị tấn công bởi câu nói lỡ dại, cha mẹ ngược lại còn cố gắng nắm bắt được những ý nghĩa hàm ẩn đằng sau như “con buồn”, “con sợ", “con mệt". Thế nhưng nếu đối tượng không phải là con cái, thì liệu ta có biết lắng nghe một cách chọn lọc không, hay chỉ cứ thế mà rồ mà dại lên rồi đổ thêm dầu vào lửa? Ý thứ ba trong bài phát biểu đám cưới đây: “Bất cứ khi nào có thể, tôi cũng nguyện sẽ săn sóc cho người ấy theo cách ngày xưa bản thân được cha mẹ chăm bẵm, bởi theo tôi, đây là cách yêu duy nhất xứng đáng với từ ‘yêu'.”

 5. ...TA CHỊU ĐỨNG RA HỨNG ĐỦ THỨ TRÁCH NHIỆM

Đối với những người thuộc chủ nghĩa lãng mạn, có thể chuyện cưới xin chỉ đơn giản là một nghi lễ giúp cảm xúc đơm hoa kết trái. Tuy nhiên, “hôn nhân là nấm mồ chôn của tình yêu", đôi vợ chồng thực tế sẽ phải ra rả bàn cãi với nhau xem ai quản lý thứ gì, nào bếp núc, xe cộ, tiền bạc, rồi thì chuyện sửa sang, dọn dẹp, và hàng trăm hàng ngàn thứ nhiệm vụ lẻ tẻ lặt vặt khác nữa. Chúng thì đâu có ích lợi gì cho địa vị xã hội hay thu nhập, nên chẳng ai háo hức cho nổi, thậm chí nhiều khi đang dở tay giặt giũ còn phải ngửa mặt lên trời mà than rằng ôi mình rước cái mớ của nợ này vào người làm chi vậy. Tuy nhiên, “cái mớ của nợ" ấy mới chính là thứ đang vun trồng và gìn giữ cho một cuộc hôn nhân được êm đẹp đấy, bởi có êm đẹp thì mới “ai làm việc nấy", rồi “chồng chan vợ húp gật đầu khen ngon" được.

Vì vậy, hãy coi đây là ý tiếp theo trong lời thề đám cưới: “Tôi sẽ chịu cúi mình phục tùng trước cái chậu giặt tôn nghiêm.”

 6. ...TA NGỘ RA RẰNG TÌNH YÊU VỚI TÌNH D.ỤC VỪA LIÊN QUAN, LẠI CŨNG CHẲNG LIÊN QUAN GÌ ĐẾN NHAU

Một lần nữa, phe Lãng Mạn sẽ cho rằng à, phải có tình yêu thì tình dục mới thăng hoa. Nhưng nói thật nhé, thăng hoa cũng sẽ chỉ được vài tháng, cùng lắm là một hai năm đầu thôi, tuy cũng đừng đổ lỗi cho ai vì như đã nói, hôn nhân thì còn ưu tiên nhiều yếu tố khác nữa (sự đồng hành, chuyện phân công việc nhà việc cửa, rồi thì con cái) nên làm gì có thời gian mà ngó ngàng đến tình dục. Hãy chỉ tính chuyện cưới xin khi đã chấp nhận được rằng à, chuyện vợ chồng lúc ta làm vợ chồng sẽ chẳng còn thường xuyên như trước nữa.

Tuy ngược lại, bạn cũng sẽ phải chuẩn bị cho thử thách lớn nhất của hôn nhân ấy: chuyện ngoại tình, để cho dù là bị phản bội hay tự mình phản bội thì cũng biết cách xử lý sao cho êm xuôi, tránh đi hoàn toàn cái cách suy nghĩ bồng bột rằng à, tình yêu đâu dính dáng gì đến tình dục đâu, một lần này thôi nhanh như chơi bóng bàn ý mà. Bởi chắc chắn sẽ không chỉ xảy ra có một lần đâu bạn ạ, sẽ có lần hai, lần ba, lần thứ n nữa. Vô lý quá phải không, nhưng dù vô lý thì cũng vẫn phải chấp nhận thôi - trước bạn đã có cả trăm cả nghìn con người thiếu thuỷ chung cũng đã nghĩ rằng “nhanh như chơi bóng bàn" rồi kia mà. Nên tốt nhất hãy kiềm chế ngay từ đầu đi. Và nếu việc ấy có trót xảy ra thực, thì bạn tuyệt đối phải im như thóc, phải hứng chịu mọi đòn ghen của bà vợ/ông chồng, chứ chớ có bao giờ ráng gân cổ lên mà cãi, mà thuyết phục người ấy rằng à, đừng có ghen bởi vì ghen là xấu, là hồ đồ các kiểu. Bạn không có cái quyền đó.

Mặt khác, nửa kia cũng nên chuẩn bị tinh thần, tức là nên cố gắng hết sức để đặt mình vào vị trí của đối phương, từ đó nghĩ xem là à, người ấy đã phải trải qua những gì thì mới đi đến bước đường này nhỉ. Hiếm khi “những gì" lại bao gồm chuyện người ấy muốn bôi tro trát trấu vào mặt mình và không còn yêu mình nữa lắm - thay vào đó ư, chỉ vì tình dục thôi. Tuy để nghĩ được như vậy thì hơi khó, chi bằng bạn học tiếng Trung hay chơi kèn ô-bô đi cho rồi, dẫu cũng không phải là bất khả thi đâu nên cứ luyện tập nhé.

Nói chung, hai người sẽ chỉ sẵn sàng cho chuyện cưới xin khi đã hoàn toàn tin tưởng vào khả năng phân tách giữa tình yêu và tình dục, đồng thời cũng phải hiểu được tường tận mối quan hệ giữa tình yêu và tình dục, để từ đó có thể đương đầu với những chông gai có khả năng phát sinh sau này. Đó, chứ đừng cứ chỉ thề mồm rằng đời này kiếp này con sẽ chẳng yêu và quan hệ với ai ngoài người ấy nữa.

 7. ...TA CHỊU LÀM CẢ HAI VAI: GIÁO VIÊN VÀ HỌC TRÒ

Ta chỉ sẵn sàng cho chuyện cưới xin khi và chỉ khi đã có khả năng chấp nhận được rằng à, riêng về lĩnh vực này thì người ấy giỏi và học cao hiểu rộng hơn ta, nên ta sẽ chịu học từ họ, thậm chí răm rắp nghe theo từng lời vàng ý ngọc. Tuy mặt khác, ta cũng cần phải chuẩn bị để làm giáo viên trong những mảng họ kém hơn ta, chứ đừng la hét hay phát điên hay nói ra những câu như kiểu “có thế mà cũng không biết.

 8. ...TA NHẬN RA, “MÌNH CŨNG CHẲNG HỢP NHAU ĐẾN THẾ"

Đối với phe Lãng Mạn, “người ấy" chính là người sẽ hợp với ta trong cả lời ăn tiếng nói lẫn thái độ sống. Có thể mới đầu thì thế, nhưng càng về sau sự hợp cạ ấy lại càng mai một - làm gì có hai con người hoàn toàn giống nhau như vậy đâu? Hoá ra “người ấy” trên thực tế sẽ là một người biết cân bằng giữa sở thích của mình và của đối phương, thay vì cứ chỉ gật đầu lia lịa trước mọi điều ta nói. Hãy nhớ rằng sự “hợp nhau” không phải là điều kiện cho tình yêu, thay vào đó chính là đích đến sau cả một cuộc hành trình.

 LỜI KẾT

Ngày nay trước khi có con, thì nhà nhà người người đều đi đến những lớp học tiền sản. Nhưng làm gì có “lớp học tiền hôn nhân" cho những cặp đôi muốn cưới - ta thường chỉ cứ thế nhảy vào, chênh vênh, lạ lẫm, chẳng biết kết cục rồi sẽ ra sao. Nên hãy chôn vùi hết đi những định nghĩa tình yêu mặn mùi, và chấp nhận rằng chuyện cưới xin thì cũng giống như trượt tuyết hay chơi dương cầm, đều phải tập luyện cả.

Nhưng dù sao, giờ khi đã ngấm hết mọi thứ tư tưởng canh tân ở trên rồi, thì nghỉ đi thôi - chúng tôi biết bạn mệt mà. Ai mà không mệt cho nổi khi cứ phải cắm đầu vào làm một thứ mà chẳng có nền móng hay hướng dẫn gì kia chứ?

Mà thôi, khỏi giấu nữa, hướng dẫn đây: hãy tìm đọc “Hành trình yêu" (“The Course of Love") của Alain de Botton mới được phát hành:

https://s.shopee.vn/8pWc4mvnX8

----
Dịch giả: Nguyễn Hà Anh – Tâm Lý Học Tuổi Trẻ
Link bài gốc: When Is One Ready to Get Married? The School of Life 

----

Sống khôn ngoan hơn với chiếc điện thoại trong tay

access_timeDec 09, 2024 personRubi folder_open Nhận Thức

Một sự thật đen tối khiến ta phải đối mặt: gần như không ai (và chắc chắn không điều gì) thú vị hơn chiếc điện thoại thông minh của chính ta.

Một sự thật đen tối khiến ta phải đối mặt: gần như không ai (và chắc chắn không điều gì) thú vị hơn chiếc điện thoại thông minh của chính ta. Nhận thức đầy rối rắm và đáng lo ngại này đã gây ra những hệ lụy to lớn cho tình yêu, gia đình, công việc, thời gian giải trí và sức khỏe của chúng ta. Có rất ít mối quan hệ nào thoát khỏi sự xáo trộn sâu sắc mà chiếc điện thoại mang lại.

Sự hấp dẫn kỳ diệu của điện thoại sẽ không đến mức đáng lo ngại như vậy nếu chúng ta không nghi ngờ rằng: chiếc máy này đã mở ra một vài cánh cửa, nhưng cũng đang âm thầm đóng sập những cánh cửa khác.

Bài viết này không hề có ý buộc bạn chia tay với chiếc điện thoại yêu quý của mình – dĩ nhiên, điều đó là không thể. Nhưng nó muốn nhắc nhở nhẹ nhàng rằng: bên trong vẻ lộng lẫy của chiếc máy nhỏ bé ấy là một cái giá ẩn giấu. Hãy cùng tìm chút tỉnh táo trong mối quan hệ công nghệ mãnh liệt, thân mật – nhưng cũng đầy nguy cơ – này.

1. Nghiện ngập

Ta có thể không chích ma túy hay uống say bí tỉ, nhưng hầu hết chúng ta đều là con nghiện – theo cách này hay cách khác. Nghiện, về bản chất, là sự lệ thuộc vào một thứ gì đó để trốn tránh những hy vọng và nỗi sợ thực sự trong tâm trí.

Khi nói rằng ta nghiện điện thoại, không chỉ đơn giản là chỉ ra rằng ta sử dụng nó rất nhiều. Điều đó còn ám chỉ một sự thật đen tối hơn: ta dùng nó để trốn chạy chính mình. Vì chiếc điện thoại, ta mất khả năng ngồi một mình trong im lặng, để cho suy nghĩ tự do trôi dạt qua quá khứ hay hướng đến tương lai, để cảm nhận nỗi đau, khát vọng, hối tiếc và cả phấn khích.

Ta không nghiện vì phụ thuộc vào điện thoại mà vì ta sử dụng nó như một công cụ để phục vụ cho dự án tự-hủy của mình: trốn tránh bản thân. Chiếc máy ấy không có ý làm tổn thương ta, nhưng bằng cách nào đó, chính ta đã dùng nó để tự làm đau mình.

Nghiện nghe có vẻ khủng khiếp, nhưng thực ra đó chỉ là một cách gọi gay gắt cho một thói quen bình thường: thói quen chạy trốn khỏi niềm vui và nỗi sợ khi phải đối diện với con người thật của mình.

2. Sống như một tu sĩ

Trong nhiều thế kỷ, các tu sĩ và nữ tu Thiên Chúa giáo đã xây dựng những tu viện biệt lập, khắc khổ – nhưng thường rất đẹp đẽ. Những tu viện này thường được thiết kế quanh những hành lang yên tĩnh, với một khu vườn bình lặng ở trung tâm. Họ đã dành nhiều công sức cho việc ấy, vì trên tất cả, họ chỉ sợ một điều: sự xao nhãng.

Họ thấu hiểu rằng tâm trí con người rất dễ bị rối loạn và nhảy nhót không ngừng từ ý tưởng này sang ý tưởng khác. Và để tập trung vào điều thực sự quan trọng, họ đã cẩn thận tạo ra những bức tường ngăn cách khỏi những cám dỗ, dù quyến rũ nhưng hoàn toàn vô giá trị, của thế giới.

Sự nỗ lực ấy của họ thật cảm động, bởi – như chúng ta cay đắng nhận ra – họ đúng. Tâm trí chúng ta vốn dĩ giống như những chú khỉ điên, không ngừng chuyền từ cành này sang cành khác, bỏ mặc những điều quan trọng nhất trong đời.

Bi kịch ở chỗ, xã hội hiện đại không xây cho chúng ta những tu viện. Thay vào đó, nó đặt vào tay ta một chiếc máy luôn mở ra vô vàn cánh cửa dẫn đến mọi thứ có thể làm ta phân tâm: từ bất động sản, phim khiêu dâm, tin tức, chuyện phiếm, các ý kiến trái chiều, ưu đãi đặc biệt, trò chơi, danh sách khách sạn tốt nhất, đến đời tư của người nổi tiếng hay cả những hành động kỳ quái của những kẻ kỳ quặc nhất hành tinh.

Ta gần như bất lực trong việc cưỡng lại bởi rất nhiều người tài giỏi đang dành cả đời chỉ để tìm cách thu hút sự chú ý của ta – dù chỉ vài giây ngắn ngủi – nhằm kiếm tiền từ thứ quý giá nhất ta có: sự tập trung của tâm trí và thời gian của ta.

Dẫu ta không có chút niềm tin tôn giáo nào, đôi khi ta vẫn khao khát được sống trong những bức tường tu viện yên tĩnh ấy. Bởi vì, sâu thẳm, ta biết rằng ta cần những khoảng lặng – để tìm lại chính mình.

Photo: ©Flickr/L’oeil étranger

3. “Ngày Sabbath” Kỹ Thuật Số

Trong Mười Điều Răn, Chúa dạy dân Israel rằng họ không được làm việc vào Ngày Sabbath – ngày thứ bảy. Nhưng đó không phải vì Chúa ghét công việc. Ngài hoàn toàn kỳ vọng họ làm việc cật lực suốt sáu ngày trước đó. Ý tưởng này thực chất là lời nhắc nhở sâu sắc về giá trị của sự nghỉ ngơi. Chúng ta cần phải dừng lại – ngay cả khi công việc vẫn đang dang dở hoặc đáng giá. Và đôi khi, điều này hiệu quả hơn khi nó được tuyên bố bởi một nhân vật quyền uy từ trên cao, có lẽ là ai đó có một bộ râu dài lẫm liệt.

Khái niệm “Ngày Sabbath kỹ thuật số” không phải là tư tưởng chống công nghệ. Nó không phủ nhận rằng công nghệ mang lại vô số lợi ích và những thành tựu đáng kinh ngạc. Nó chỉ đơn giản thừa nhận rằng chúng ta đang quá ngoan ngoãn trước những cỗ máy của mình. Bản năng của con người vốn dễ phục tùng, và đó là lý do ta cần một lời nhắc nhở dứt khoát rằng: hãy dừng lại.

Vấn đề là các vị thần cổ đại đã chết. Những “vị thần” của thời hiện đại – những giọng nói đầy uy lực – lại là các tập đoàn và lợi ích thương mại, mà nhu cầu thực sự của ta thường không phải ưu tiên hàng đầu của họ.

Dĩ nhiên, chúng ta cần kiểm tra điện thoại. Nhưng ta cũng cần kết nối trực tiếp với những người xung quanh, cần thư giãn, đắm mình trong thiên nhiên, để tâm trí được tự do bay xa, thả lỏng. Đôi khi, ta phải đi qua ngưỡng cửa của sự buồn chán để tái khám phá chính mình. Và việc này cần được làm thường xuyên, có thể là mỗi tuần một lần – như người Do Thái thông thái đã nhận ra từ rất lâu.

Hãy chọn một ngày, có thể là mỗi thứ Bảy, để tạm tắt tiếng “chiếc máy độc tài” và lắng nghe bản thân mình.

4. Tìm kiếm trong chính mình

Điện thoại cho phép chúng ta tra cứu vô vàn thứ: dân số Lima (8,473 triệu); ai là nhà vô địch đơn nữ Wimbledon năm 1997 (Martina Hingis); định nghĩa của từ “tautology” (lặp ý theo cách khác nhau) hoặc tác giả câu nói nổi tiếng “Những gì không giết được bạn sẽ khiến bạn mạnh mẽ hơn” (Nietzsche).

Thật tiện lợi, nhưng thói quen này lại vô tình gây ra một hệ quả đáng buồn: ta tìm kiếm trong điện thoại thay vì trong chính mình.

Không phải vì ta đã biết quá nhiều sự thật hay thông tin lạ lùng. Nhưng sâu thẳm, ta vốn sở hữu trong mình – dưới dạng thô sơ và chưa mài giũa – những nguyên liệu cần thiết để hình thành vô số ý tưởng và khám phá tuyệt vời. Vấn đề là: ta hiếm khi dành đủ thời gian và sự chú ý để làm điều đó.

Ta đã có trong mình một kho tàng kinh nghiệm sống phong phú, nhưng chưa biết cách phát biểu thành lời, chưa rút ra bài học, chưa chắt lọc thành những kết luận giá trị.

Điều ta cần đôi khi không phải là thêm thông tin, mà là một cách sử dụng tham vọng hơn những thông tin đã có. Ví dụ: Điều gì làm nên một kỳ nghỉ thực sự đáng nhớ? Vì sao tôi yêu tennis đến vậy? Tôi muốn nói gì với bạn bè mình?

Công cụ duy nhất để trả lời những câu hỏi này chính là bộ óc của ta. Và có lẽ, chỉ cần nhớ một câu trích dẫn duy nhất:

“Trong trí óc của thiên tài, chúng ta khám phá ra những ý nghĩ bị chính mình bỏ quên.”
(Ralph Waldo Emerson)

5. Điện thoại và các mối quan hệ của chúng ta

Trên lý thuyết, chúng ta yêu gia đình, tận tâm với tình yêu và luôn trân trọng các mối quan hệ. Nhưng trên thực tế, mọi thứ phức tạp hơn nhiều. Những điều tuyệt vời xen lẫn không ít khó chịu và rắc rối. Người bạn đời không phải lúc nào cũng cảm thông như ta mong đợi. Gia đình đôi khi lại đầy mâu thuẫn, thách thức đến mức bất công.

Trong khi đó, chiếc điện thoại lại ngoan ngoãn biết bao. Chỉ cần chạm nhẹ, nó lập tức sáng lên, sẵn sàng phục vụ mọi yêu cầu. Sự dễ dãi ấy biến nó thành một cái cớ hoàn hảo để ta tránh né những phần khó chịu của con người thật xung quanh mình. Lướt nhanh một cái cũng chẳng đến nỗi bất lịch sự. Biết đâu cần cập nhật một tin tức nóng hổi, một người bạn ở đâu đó vừa sinh con, hoặc một người quen nào đó mới mua được đôi giày.

Đáng buồn thay, điều này rất dễ xảy ra, nhất là khi người bạn đời đang kể lại ngày làm việc của họ hay chia sẻ lý thuyết quản lý tủ lạnh sao cho hợp lý nhất. Thật khó để những câu chuyện thường nhật ấy cạnh tranh được với việc tìm hiểu căn hộ đắt nhất ở Manhattan hay thực đơn hằng ngày của chú mèo lớn nhất thế giới, Mymains Stewart Gilligan. Nhưng cuối cùng, những câu chuyện của người ấy mới là điều quan trọng hơn cả – dù ta thừa biết, đôi khi lại chẳng thèm để tâm.

6. Hẹn hò thời công nghệ

Thật dễ dàng để kết nối. Có hàng triệu người ngoài kia chỉ cách ta vài cú click. Có vẻ như việc tìm được “chân ái” không khó – nếu ta biết chọn đúng ứng dụng. Nhưng chính điều đó khiến chúng ta trở thành những “con quái vật hy vọng”: bất cứ ai ta gặp cũng đều bị so sánh với những người mà ta chưa bao giờ gặp. Ta vô tình trở nên khắt khe, thậm chí lạnh lùng với người hiện tại, bởi đâu đó ngoài kia, ta tin chắc vẫn tồn tại những người lý tưởng hơn, chỉ cách mình một vài cái vuốt màn hình.

Dĩ nhiên, những người mà ta gặp qua chiếc điện thoại chưa bao giờ thực sự hoàn hảo. Vì vậy, ta lại tiếp tục tìm kiếm, kỳ vọng nhiều hơn, không ngừng “đào xới” trong biển người. Bằng cách nào đó, “báu vật” của cuộc đời hẳn đang ở đâu đó, miễn là ta tìm đủ lâu.

Nhưng, bi kịch là ta không bao giờ tìm thấy họ. Và đây là một sự thật mà chiếc điện thoại sẽ không bao giờ chịu thừa nhận: mọi con người trên thế giới này đều không hoàn hảo.

Tình yêu không phải là hành trình tìm kiếm một người hoàn hảo như trong cổ tích. Sự hòa hợp không phải là điều kiện tiên quyết để yêu, mà là kết quả của tình yêu. Ta chỉ thực sự học được cách yêu khi từ bỏ ám ảnh về sự hoàn mỹ, khi biết bao dung và trân trọng những khía cạnh khó nhằn nhất của bất cứ ai mà ta gặp.

Đây là chân lý mà chiếc điện thoại chẳng bao giờ muốn nói với ta. Nó chỉ biết hứa hẹn sẽ tìm được ai đó thích ăn phô mai, đam mê đeo mặt nạ cao su và sống trong bán kính 10 dặm quanh Sevenoaks. Nhưng nó không thể dạy ta bài học khó nhất của tình yêu: học cách thấu hiểu và chấp nhận những khiếm khuyết của con người.

7. Phim khiêu dâm và đời thực

Yêu thích phim khiêu dâm là điều dễ hiểu – và điện thoại của chúng ta biết rõ điều đó. Cuộc sống vốn dĩ quá khó khăn: mối quan hệ đầy thách thức, công việc đôi khi nhàm chán hoặc chẳng mấy ý nghĩa, gia đình phức tạp đến nghẹt thở, còn những cuộc trò chuyện chân thành, dịu dàng lại hiếm hoi. Vì thế, không có gì ngạc nhiên khi ta dễ dàng rơi vào cám dỗ của những phút thăng hoa bất chợt qua các đoạn phim ngắn hay những tin nhắn táo bạo.

Phim khiêu dâm không phán xét. Nó không chỉ trích ta vì thích thú với ý tưởng về những cuộc vui ba người hay bị ám ảnh bởi hình tượng những thủ thư kín đáo nhưng gợi cảm. Thay vì bảo rằng: “Bạn thật ghê tởm và đáng xấu hổ”, các trang web ấy mở rộng vòng tay đón chào, nhẹ nhàng chấp nhận những khía cạnh kỳ lạ của ham muốn mà chính ta đôi khi cũng không hiểu hết.

Trong khi đó, sự gần gũi với một người bạn đời ngoài đời thực lại đi kèm với vô số rắc rối, làm phai nhạt niềm hứng khởi. Ta phải đối diện với những oán giận chưa giải quyết, những khác biệt không thể tránh khỏi và thậm chí cả những khuyết điểm của chính mình. Ta phải kiềm chế, cố gắng tỏ ra hợp lý và lịch sự.

Nhưng khi bước vào thế giới của phim khiêu dâm, mọi thứ phức tạp ấy đều biến mất. Phim không quan tâm nếu bạn chưa đổ rác, ăn uống phát ra tiếng động hay cáu kỉnh đóng sầm cánh tủ. Nó cũng không hỏi vì sao bạn quên gọi cho mẹ vào ngày sinh nhật bà, hay bàn luận về khoản nợ thẻ tín dụng của bạn. Phim chỉ nói: “Đừng lo nghĩ về cuộc sống. Hãy tập trung vào điều này một chút.”

Chính điều đó biến phim khiêu dâm thành một liều thuốc giải thoát đầy mê hoặc khỏi những rắc rối nặng nề của sự thân mật trong đời thực. Nhưng cái giá phải trả là gì? Nó đã, bằng một cách vô tình nhưng sâu sắc, tách rời tình dục khỏi khung cảnh cảm xúc của các mối quan hệ thật sự. Đây vừa là một lợi ích to lớn – nhưng cũng là một mất mát đau lòng khó nhận ra.

8. Thiên nhiên và cảm xúc siêu việt

Từ thuở xa xưa, con người đã luôn trân trọng cơ hội rời xa những dấu vết của thế giới loài người, để đắm mình trong vòng tay bao la của thiên nhiên. Ta thích ngắm nhìn sự thờ ơ lạnh lùng của đại dương, hay bầu trời đêm rộng lớn và không thể đoán định. Ta muốn đứng dưới chân những vách đá cao vời vợi hoặc chạm vào thân cây già đã tồn tại từ khi loài bò rừng còn rong ruổi trên đồng bằng.

Những khung cảnh hùng vĩ ấy mang lại một cảm giác cao quý kỳ lạ, và đồng thời là sự an ủi sâu sắc: nó nhắc ta rằng mình nhỏ bé đến mức nào giữa sự vô hạn của vũ trụ. Và nếu ta nhỏ bé đến thế, những nỗi lo âu của ta, chẳng phải, cũng chỉ là những điều vặt vãnh hay sao?

Nhưng điện thoại của chúng ta lại là kẻ thù của những trải nghiệm ấy. Chúng không ngừng kéo cái “tôi bé nhỏ” chen ngang vào khung cảnh lớn lao đó. Dù ta có đang đứng trước vực Grand Canyon hay nhìn về phía nam ngọn Matterhorn, chúng vẫn reo lên những thông báo từ ứng dụng giao đồ ăn ở nhà. Chúng nhắc ta không bao giờ quên những nhu cầu và lo lắng của bản thân.

Vô tình, điện thoại đã tước mất sự chữa lành mà thiên nhiên mang đến. Thay vì lạc mình trong vẻ đẹp rộng lớn, ta lại khăng khăng khẳng định cái “tôi” cần thỏa mãn. Ta chụp lại mọi thứ, đăng tải những tấm ảnh về hoàng hôn rực rỡ hay dòng suối trong veo nơi rừng vắng, nhưng khi ta đang cập nhật, liệu có phải ta cũng đang quên đi những gì mà thiên nhiên – bằng sự dịu dàng và vĩ đại của mình – thực sự muốn nói với ta?

9. Kích thích hay bình yên

Từ thời xa xưa, bộ não con người đã được lập trình để luôn thèm khát sự kích thích. Điều này, xét về mặt tiến hóa, hoàn toàn hợp lý: tổ tiên chúng ta phải phản ứng nhanh chóng trước những tín hiệu sinh tử từ môi trường – như cơ hội tìm được một quả mọng chín hay nguy cơ bị rắn cắn. Nhưng trong thế giới hiện đại, nơi tủ lạnh luôn đầy ắp thức ăn và vườn thú giữ mọi loài thú dữ trong chuồng, bộ não vẫn duy trì bản năng đó, nhưng giờ đây nó phản ứng với cả những điều vụn vặt, chẳng mấy liên quan đến sinh tồn hay an nguy.

Chúng ta nhảy dựng lên trước mọi tín hiệu, mọi lời mời gọi, dù là nhỏ nhặt nhất. Cứ như thế, ta lúc nào cũng ở trạng thái chực chờ, sẵn sàng tiếp nhận thông tin mới – ngay cả khi nó chẳng mang lại ý nghĩa gì thực sự to tát.

Nhưng điều chúng ta thật sự cần, điều mà hàng thiên niên kỷ trước đây tổ tiên ta chưa từng bận tâm, lại chính là sự bình yên. Trong khi cơ thể đã mệt mỏi, tâm trí đã kiệt sức, trái tim đã bấn loạn, chúng ta vẫn tiếp tục phản ứng như thể không biết dừng lại. Và điện thoại – với vai trò người bạn trung thành nhưng vô tâm – góp phần không nhỏ vào điều này. Chúng liên tục truyền tải vô số tín hiệu khuấy động tâm trí, khi điều ta thực sự cần là thứ hoàn toàn trái ngược: một sự nhẹ nhàng, thanh thản.

Vấn đề không chỉ ở chỗ ta không biết yêu cầu đúng thứ mình cần, mà còn ở chỗ những nhà cung cấp chưa bao giờ thực sự hiểu điều đó. Họ nghĩ rằng ta muốn cập nhật tin tức về tai nạn tàu lửa nghiêm trọng nhất hay vụ khủng bố mới nhất xảy ra ở đâu đó trên thế giới. Những thông tin này thì mới mẻ, nhưng liệu chúng có thật sự quan trọng? Hay điều ta thật sự cần là hình ảnh những cảnh quan yên bình, câu chuyện về cuộc sống êm đềm của những con người ở vùng Provence hay Siena thế kỷ 15, hoặc hình ảnh của những mặt trăng xa xôi, lạnh lùng, và hoàn toàn thờ ơ của sao Mộc?

10. Mua sắm

Tháp nhu cầu của Abraham Maslow

Trong tay chúng ta là chiếc chìa khóa dẫn đến (hoặc ít nhất là thông tin về) gần như mọi sản phẩm trên thế giới. Nếu nửa đêm bạn tỉnh giấc và kiểm tra điện thoại, rất có thể bạn sẽ được chào mời một đôi giày giảm giá, một bộ bàn ghế lắp ráp hay một chiếc đồng hồ đắt đỏ đến kỳ lạ.

Dẫu vậy, sự thật kỳ quặc là chúng ta vẫn chẳng giỏi mua sắm chút nào. Không phải vì ta bỏ lỡ cơ hội săn hàng giảm giá hay trả quá nhiều tiền cho một chiếc lò nướng bánh mì, mà vì mục tiêu mua sắm của ta thường chỉ loanh quanh ở những tầng thấp nhất trong tháp nhu cầu của chính mình.

Điện thoại của ta không biết (và cũng không thể giúp) rằng điều ta thực sự cần là một người bạn tâm giao hơn là một con gà giá rẻ, hay giải pháp cho một cuộc cãi vã dai dẳng trong mối quan hệ, thay vì một hợp đồng bảo hiểm xe hơi được giảm giá.

Khi ta cố gắng trèo lên những tầng cao hơn của tháp nhu cầu, những thương vụ quan trọng nhất trong đời – những cam kết cần đưa ra, những thứ ta cần có hoặc cần từ bỏ – lại vượt xa tầm hiểu biết của những chiếc điện thoại bóng bẩy, tinh vi nhưng nghèo nàn về mặt nhân văn này.

Chúng ta vẫn đang chờ đợi một chiếc điện thoại có thể thực sự giúp ta giải quyết những cuộc chiến lớn nhất trong đời – những cuộc chiến nằm ở đỉnh cao chót vót của tháp nhu cầu Abraham Maslow.

11. Hơn cả Instagram

Vào cuối thế kỷ 19, khi nhiếp ảnh đã trở nên phổ biến, nhà phê bình nghệ thuật kiêm nhà cải cách xã hội người Anh, John Ruskin, bất ngờ mê mẩn quá trình vẽ tay đầy chậm rãi và thiếu chính xác. Ông khuyến khích mọi người bớt chụp ảnh lại, thay vào đó, hãy cầm bút chì, màu nước và dùng chính đôi mắt của mình để ghi nhận thế giới. Không phải vì ông ghét nhiếp ảnh chỉ vì nó là thứ mới mẻ. Mà bởi ông nhận ra một sự thật buồn: khả năng chụp lại hình ảnh gần như hoàn hảo của mọi thứ đã vô tình làm lu mờ ý nghĩa sâu sắc hơn mà ta có thể cảm nhận được.

Bạn có thể chụp một chiếc lá (hay gương mặt người yêu, ngôi nhà bạn sống hồi năm tuổi, hoặc dòng sông băng đang đổ xuống biển), nhưng điều đó không có nghĩa là bạn đã thực sự lưu giữ chúng trong tâm hồn mình. Chỉ khi bạn đặt ra những câu hỏi tỉ mỉ như: Mặt nào của chiếc lá tối hơn? Cuống nối với cành ra sao? Phần đầu chiếc lá thực sự có bao nhiêu đường răng cưa? – lúc ấy bạn mới bắt đầu chú ý đến từng chi tiết và khắc sâu chúng vào tâm trí.

Điều ta cần là sự chú tâm. Và trớ trêu thay, chính sự dễ dàng trong việc chụp ảnh lại làm giảm đi khát khao của ta trong việc thực sự nhìn ngắm một thứ gì đó.

Đôi khi, ta phải quay về với những công cụ thô sơ hơn để chạm đến những cảm xúc tinh tế hơn. Đôi khi, hãy đặt điện thoại xuống – và vẽ.

12. Trân trọng

Chiếc điện thoại mang cả thế giới vào lòng bàn tay bạn. Nhưng (một cách lặng lẽ và tinh vi), chúng cũng vô tình giới hạn những điều bạn thật sự chú ý. Khi mắt bạn cúi xuống màn hình, bạn có thể quên mất:

• Sự mong manh kỳ diệu nơi cổ tay của một người bạn
• Tiếng xe cộ văng vẳng đâu đó thật êm dịu
• Mảng rêu bám trên bức tường đá cũ
• Niềm vui khi thấy mệt nhoài sau một ngày làm việc chăm chỉ
• Sự hào hứng khi dậy thật sớm vào một buổi sáng mùa hè, để có một giờ đồng hồ hoàn toàn cho riêng mình
• Những đám mây lững thững trôi qua bầu trời
• Kết cấu, mùi hương và sắc màu của một quả sung chín
• Sự e thẹn trong nụ cười của ai đó
• Cảm giác tuyệt vời khi đọc sách trong bồn tắm
• Chiếc áo len cũ kỹ (dù đã thủng dưới nách) mang lại sự ấm áp khó tả

Tất cả những điều ấy vẫn đang chờ đợi bạn, chỉ cần bạn chịu dành cho chúng một chút chú ý.

13. Thơ ca

Chúng ta thường gắn sự ngắn gọn với sự nông cạn. Những ý tưởng lớn lao, ta cho rằng, chỉ có thể truyền tải qua những văn bản dài dòng và đầy thử thách. Twitter chẳng thể so bì với Phê phán lý tính thuần túy của Kant, Chiến tranh và hòa bình của Tolstoy hay Cộng hòa của Plato.

Nhưng đó là một ảo tưởng do chính tri thức của ta dựng nên. Bởi chỉ cần vài dòng ngắn ngủi, người ta vẫn có thể vẽ nên những sự thật ngọt ngào, sâu sắc hay đau buồn nhất.

Đời chỉ như chiếc bóng lang thang,
Một anh hề khốn khổ,
Khoe mẽ, loay hoay trong giờ diễn ngắn ngủi, rồi lặng câm mãi mãi;
Một câu chuyện kẻ ngốc kể,
Đầy âm vang và cuồng nộ, nhưng chẳng có nghĩa lý gì.
(192 ký tự, được “tweet” bởi William Shakespeare, khoảng năm 1606)

Hãy uống chỉ bằng ánh mắt em,
Anh sẽ đáp lại bằng ánh mắt anh;
Hoặc để lại nụ hôn trong chiếc cốc,
Anh chẳng cần rượu nữa.
(128 ký tự, được “tweet” bởi Ben Jonson, năm 1616)

Sao phải khóc vì vài đoạn đời?
Cả cuộc đời này đều đáng rơi lệ.
(79 ký tự, được “tweet” bởi Seneca, thế kỷ thứ nhất)

Những người ta nghĩ là bình thường,
Chỉ là những người ta chưa hiểu rõ mà thôi.
(79 ký tự, tweet ngày 10/8/2012)

Thơ ca chính là cái tên sang trọng cho một nhiệm vụ muôn thuở: cô đọng bài học từ trải nghiệm đời người bằng cách súc tích và đáng nhớ nhất.

Ta không nên xem thường sự ngắn gọn vì kiêu ngạo. Thay vào đó, hãy dùng những câu chữ ngắn ngủi để nói lên những điều lớn lao, thật sự quan trọng.

14. Tin tức

Theo dõi tin tức nghe có vẻ như là một lý do cực kỳ chính đáng để ta cắm mặt vào chiếc điện thoại. Ta không hề thô lỗ hay phù phiếm, ta đang theo dõi tình hình thế giới cơ mà. Nhưng thật kỳ lạ, ta lại chẳng mấy chọn lọc xem điều gì mới thực sự đáng để gọi là “tin tức”.

Tin tức không chỉ là những gì vừa xảy ra; nó phải đi kèm một điều kiện ngầm (mà ta dễ dàng bỏ qua): nó xảy ra và ta cần biết về nó.

Phần lớn những gì xảy ra thực ra chẳng liên quan gì đến điều ta đang cố gắng thực hiện trong cuộc sống. Khái niệm “tin tức” hiện đại đã sai lệch và đầy nguy hiểm. Nó ngầm định rằng tất cả chúng ta đều cần biết mọi thứ đã diễn ra trong ngày hay thậm chí trong giờ qua ở bất cứ đâu trên thế giới.

Nhưng trên thực tế, từ góc độ cá nhân (góc độ duy nhất thực sự quan trọng), tin tức “đáng đọc” chính là những gì cần thiết để ta hiểu về thế giới của riêng mình và vị trí của ta trong đó – dù những điều ấy có vẻ nhỏ bé khi so với bức tranh toàn cầu.

Tin tức quan trọng nhất hôm nay có thể đơn giản chỉ là: có lẽ đã đến lúc ta nên gọi điện cho mẹ.

15. Nỗi sợ bỏ lỡ (FOMO)

Nhờ có điện thoại, ta tiếp xúc với cuộc sống lung linh của người khác nhiều hơn bao giờ hết:
“Tụi mình vừa đến một quán bar tuyệt vời…”
“Cô ấy tổ chức đám cưới trong một nhà thờ nhỏ ở thôn quê…”
“Ánh mặt trời lấp lánh trên cảng Sydney…”
“Bữa tiệc hậu sự kiện đỉnh nhất… quán bar ở Brooklyn mà dân bản địa mê tít…”

Có quá nhiều điều ta không làm, không được mời tham gia, không thuộc về. Và thế là, ta thấy đời mình ngập tràn trong nỗi sợ hãi bỏ lỡ. Ta bị FOMO giày vò.

Dễ hiểu nếu ta trở nên cứng cỏi, thậm chí có chút mỉa mai: “Có khi mấy thứ được thổi phồng kia cũng chẳng ra gì.”Nhưng vấn đề không hẳn thế. Đúng là ta có nguy cơ bỏ lỡ, nhưng lại không phải những điều điện thoại muốn ta bận tâm.

Danh sách thật sự ta có thể bỏ lỡ trông rất khác: hiểu thật rõ về cha mẹ mình, học cách sống yên ổn khi ở một mình, trân trọng sức an ủi từ những hàng cây hay áng mây, khám phá ý nghĩa của bản nhạc yêu thích qua góc nhìn của một người bạn, trò chuyện cùng một đứa trẻ 7 tuổi…

Không phải việc bỏ lỡ là vấn đề, mà là những gì ta nghĩ mình đang bỏ lỡ. Và thật không may, điện thoại của ta đã bóp méo điều đó theo hướng chẳng hề giúp ích chút nào.

16. Giấc mơ được “yêu thích”

Thừa nhận điều này có vẻ ngây ngô hoặc tự luyến, nhưng thực lòng mà nói, ta thích được “yêu thích”. Ta cảm động thật sự khi nhận được tin nhắn rằng Matteo từ Wisconsin hay Emile từ Livorno muốn làm bạn với mình. Hai từ nhỏ bé, “like” và “friend”, đánh thức những khao khát dịu dàng sâu thẳm trong tâm hồn ta: sự thấu hiểu ấm áp, đồng cảm, thông minh; lời hứa về một mối liên kết chân thành và chân tình.

Ta tò mò muốn biết thêm, và rồi gần như lúc nào cũng thất vọng. Họ có thể là những người rất tốt, nhưng họ không hề mang lại kiểu thân thiết và tử tế mà trí tưởng tượng ta đã đẹp đẽ vẽ nên.

Dù chỉ là những từ ngắn gọn, “like” và “friend” chạm thẳng vào cốt lõi của con người ta. Ta là những sinh vật cô đơn – dù xung quanh có rất nhiều người thú vị. Nhưng người khác chẳng bao giờ hiểu ta đúng như cách ta muốn được hiểu. Những phần khó nắm bắt nhất – và cũng đẹp đẽ, phức tạp nhất – trong ta vẫn mãi cô lập.

Cảm giác hân hoan thoáng qua khi ta nhận được một tin nhắn không hề đáng xấu hổ hay ngớ ngẩn. Đó là một niềm hy vọng thầm kín mà ai cũng chia sẻ: rằng sự cô độc trong ta sẽ được phá vỡ, rằng niềm vui và nỗi buồn của ta sẽ được người khác thật sự thấu hiểu; rằng tất cả những điều ta muốn gửi gắm vào thế giới này sẽ đến đúng nơi và được ai đó lĩnh hội trọn vẹn.

Ta không cần phải sợ hãi hay khó chịu trước sự cô đơn dai dẳng của mình. Trong một phút bực bội cuối đời, nhà văn Đức Goethe – người có vẻ như đã có rất nhiều bạn bè – đã cay đắng thốt lên:

“Không ai từng hiểu tôi hoàn toàn, tôi cũng chưa bao giờ hiểu trọn vẹn ai; và chẳng ai hiểu ai cả.”

Đó là một lời bộc bạch đáng giá từ một con người vĩ đại. Không phải lỗi của ta: một chút khoảng cách và sự không thấu hiểu lẫn nhau là điều tự nhiên từ khi cuộc sống bắt đầu.

Dù sao, sự cô đơn cũng khiến ta có khả năng đạt được sự gắn kết thực sự nếu cơ hội tốt hơn xuất hiện. Nó làm sâu sắc thêm những cuộc trò chuyện với chính mình, rèn giũa cá tính của ta. Ta không lặp lại suy nghĩ của người khác. Ta hình thành một quan điểm riêng. Dù tạm thời cô lập, ta sẽ sẵn sàng tạo nên những kết nối gần gũi hơn, thú vị hơn với bất kỳ ai ta gặp trong tương lai.

Sự cô đơn, suy cho cùng, chỉ là cái giá ta phải trả để giữ được một quan niệm chân thành và tham vọng về tình bạn đích thực mà ta biết mình xứng đáng có.

17. Du lịch

Điện thoại của ta trông có vẻ như một trợ lý du lịch hoàn hảo: nó dẫn đường đến Duomo từ khách sạn nhỏ, chỉ ta quán ăn thời thượng mà giá cả lại phải chăng, hay đặt taxi một cách nhanh gọn. Nó có thể chụp lại – và chia sẻ cho cả thế giới – những viên gạch lát sàn bị sứt trong căn biệt thự thuê hoặc ghi lại sự bất ngờ của ta trước món gỏi đu đủ xanh với tai heo ở Quán Ăn Ngon tại Sài Gòn.

Nhưng thực tế, điện thoại chỉ lướt qua bề mặt của những nhu cầu sâu sắc hơn trong mỗi chuyến đi. Nó chẳng biết ta thật sự là ai, quan tâm đến điều gì, bởi ta chưa đủ khả năng thổ lộ với nó những bí mật trong trái tim mình một cách ý nghĩa. Nó cũng chẳng giúp được ta kể lại với người thân yêu (những người không cùng đi) trải nghiệm của mình thực sự như thế nào.

Những suy nghĩ mơ hồ xoay quanh tâm trí ta khi đứng trước Kim Tự Tháp hay bước vào cửa hàng Harrods lần đầu tiên. Điện thoại có thể ghi lại khoảnh khắc ấy, nhưng nó chưa thể làm bật lên cảm xúc chìm sâu bên trong ta. Nó biết giờ mở cửa của bảo tàng, nhưng không thể nói vì sao riêng ta lại nên ghé thăm nơi ấy.

18. Chơi đùa

Ta có thể chơi một mình – thật dễ dàng. Trên màn hình, mọi thứ cuốn hút, nhanh chóng, liên tục, và ta được đưa từ cấp độ này sang cấp độ khác mà chẳng tốn chút công sức.

Nhưng “chơi”, tức là cùng ngớ ngẩn và vui đùa với người khác, lại là một câu chuyện hoàn toàn khác: niềm vui sướng ầm ĩ của một đứa trẻ khi may mắn thắng cuộc; sự hứng khởi bất ngờ khi trêu đùa với một người bạn vốn nghiêm nghị; niềm thích thú khi thua một ván bài “đoán lá” trước một cô bé năm tuổi rụt rè; hay sự kỳ lạ đầy ý nghĩa khi thấy một người thường làm ta ngại ngùng bỗng ngã nhào trên cỏ sau một cú tackle thành công. Và cả sự thân mật không ngờ nhưng rất ấm áp khi ta và người anh rể vốn xa cách cùng chung phe trong một trận chiến súng nước.

Khi vui đùa với người khác, ta thoải mái bộc lộ những phần ít được thấy nhưng rất thật của chính mình. Phiên bản trưởng thành, chỉn chu và chuyên nghiệp ta dựng lên tại nơi làm việc bỗng trở nên vô nghĩa khi ta bơm chiếc hồ bơi phao nhỏ. Biến động thị trường chứng khoán chẳng còn quan trọng khi ta đang vui vẻ thua cờ ca-rô trước người hàng xóm lớn tuổi (người bất ngờ sở hữu kho từ ngữ chửi thề phong phú). Và khi ta nhìn thấy nụ cười quen thuộc từ thuở thơ bé bất chợt hiện lên trên khuôn mặt đã có tuổi của mẹ, lúc bà nhẹ nhàng bỏ qua cơ hội thắng bài poker của mình, ta chợt thấy thời gian dường như ngừng trôi.

Và trong suốt khoảng thời gian ấy, khi ta thật sự chơi, ta đã quên kiểm tra điện thoại của mình.

19. Selfie

Vấn đề với selfie không phải ở chỗ ta chụp chúng, mà là ta chưa bao giờ xem chúng đủ nghiêm túc. Thường thì ta hay thêm vào một chút châm biếm: “Đây là tôi đang ăn một cái xúc xích!” hay “Nhìn tôi với cái mũ ngộ chưa này!”Nhưng thực ra, selfie không phải là thứ vốn dĩ nông cạn hay tự luyến. Nó nằm trong một truyền thống cao quý của nghệ thuật: chân dung tự họa.

Dù bị giới hạn bởi cọ vẽ và màu dầu, Rembrandt cũng đã nghiện việc khắc họa chính mình (ông đã tạo ra hơn một trăm bức trong suốt sự nghiệp dài). Nhưng ông không bao giờ nháy mắt hay tạo dáng tay hài hước. Thay vào đó, ông nhìn sâu vào chính con người mình và những gì ông đã trở thành: ông suy ngẫm về nỗi buồn dần hằn lên khuôn mặt, tự hỏi điều gì ông thật sự cảm thấy về cuộc sống: Cuộc đời đã làm gì với ta? Ta đã làm gì với thời gian trên trần thế này?

Ông không tìm kiếm sự tán thưởng của người khác, mà tìm kiếm sự thấu hiểu chính mình.

Khi một thứ gì đó – như selfie – trông có vẻ nhỏ nhặt hoặc ngớ ngẩn, ta dễ nghĩ rằng mình nên bớt coi trọng nó, nên giữ khoảng cách và nhìn nó qua lăng kính chế nhạo. Nhưng có lẽ bước đi khôn ngoan hơn là ta nên tham vọng hơn nhiều. Nghệ thuật selfie vẫn còn một chặng đường rất dài để phát triển.

20. Giao tiếp

Từ “điện thoại” – cổ xưa nhưng kỳ lạ thay lại rất uy nghiêm – mang trong mình một khái niệm đầy xao xuyến: giao tiếp từ xa. Nó hứa hẹn rằng giọng nói đơn độc của ta, vang lên giữa khoảng không vô tận, có thể tìm được một đôi tai lắng nghe đồng cảm.

Điện thoại nhân lên gấp bội cơ hội kết nối, nhưng bản thân nó chẳng khiến ta dễ dàng hơn trong việc nói điều cần nói, hay khiến người khác hiểu đúng những gì ta thật sự muốn họ thấu. Công nghệ có thể xoá bỏ khoảng cách vật lý, nhưng khoảng cách tâm lý thì vẫn sừng sững như núi. Lời nói của ta dễ dàng vượt qua vệ tinh, nhưng lại tắc nghẽn trong tâm trí người mà ta khát khao họ lắng nghe với trọn vẹn thấu hiểu.

Công nghệ vẫn còn quá thô sơ. Lời nói của ta có thể nhanh hơn chim bồ câu hay cuộn giấy cổ xưa, nhưng khả năng bày tỏ vẫn chẳng mấy tiến bộ so với thời nguyên thủy.

Một ngày nào đó, sẽ có một công nghệ mới giúp ta đặt những nỗi buồn thầm kín và niềm hy vọng mơ hồ thành lời, để chúng có thể được người khác hiểu rõ, sẻ chia, và đáp lại. Công cụ ấy sẽ thông minh, nhắc nhở ta diễn đạt mạch lạc hơn những điều trăn trở trong lòng, đồng thời giúp phá vỡ lớp phòng thủ của người nghe.

Khi ấy, điện thoại không chỉ truyền tải lời nói, mà sẽ giúp một trái tim chạm đến một trái tim khác.

21. Cái chết

Chúng ta dùng điện thoại để theo dõi các cuộc hẹn, nhưng những gì ta chọn để được nhắc nhở lại rất giới hạn. Có lời nhắc tự động về buổi hẹn với nha sĩ, thông báo kỷ niệm ngày cưới của bố mẹ, hay tin nhắn rằng chiều Chủ nhật ta có trận đấu tennis.

Nhưng có những cuộc hẹn – khác xa hoàn toàn – mà ta cũng cần nhớ đến.

Ta cần lời nhắc để hẹn gặp chính mình: dành thời gian đối diện và hiểu những lo lắng trong lòng, thay vì chỉ chịu đựng sự bất an mà chúng tạo ra.

Và quan trọng nhất, là cuộc hẹn lớn nhất (và đáng sợ nhất) – cuộc hẹn với cái chết. Ta không biết mình còn bao nhiêu ngày để đếm ngược, nhưng điều cần được nhắc nhở không phải là ngày giờ cụ thể, mà là sự thật ấy. Lý tưởng nhất là mỗi sáng ta nhận được một thông báo:
Memento, homo, quia pulvis es, et in pulverem reverteris.
(Nhớ rằng, con người ơi, ngươi được tạo nên từ bụi, và sẽ trở về với bụi.)

Sự ngắn ngủi, đáng buồn thay, lại là chìa khóa để ta trân quý. Chỉ khi nhớ đến cái chết, ta mới thực sự nhận ra rằng những ngày còn lại cần được sống trọn vẹn và ý nghĩa hơn.

22. Utopia (Thiên đường)

Điện thoại của chúng ta ngày nay trông có vẻ vô cùng tinh vi: những kỳ quan nhỏ bé của khoa học thực tiễn được nén gọn, phối hợp nhịp nhàng với chủ nghĩa tư bản tiên tiến. Ta đề cao chúng bởi ta so sánh chúng với quá khứ, chứ không phải với những khả năng của tương lai. Chúng vượt xa mọi thiết bị cách đây hai mươi hay bốn mươi năm, nhưng lại quá đỗi thô sơ nếu so với viễn cảnh lý tưởng mà tương lai xa xôi có thể mang lại.

Ta vẫn còn rất xa việc tạo ra công nghệ thật sự cần thiết để giúp con người phát triển. Chủ nghĩa tư bản chỉ đáp ứng được những nhu cầu cơ bản nhất của ta: nó cung cấp bản đồ đường phố Lyon, nhưng không thể cho ta sơ đồ tâm trạng hay suy nghĩ thật sự của người bạn đời. Điện thoại cho phép ta theo dõi mười lăm trang tin tức cùng lúc, nhưng chẳng thể nhắc ta khi đã dành quá nhiều thời gian cho chúng. Nó chẳng hề phân biệt giữa những khát khao sâu thẳm của tâm hồn và những thú vui thoáng qua.

Trong một Utopia, điện thoại sẽ thông minh hơn ta. Nó sẽ nhân ái chứ không chỉ phục tùng. Nó sẽ biết cách kéo ta ra khỏi những quyết định ngớ ngẩn, đồng thời đánh thức phiên bản tốt hơn của chính mình.

Chúng ta xứng đáng nhận được sự cảm thông – bởi ta sinh ra trong một thời đại còn quá sơ khai.

Nguồn: HOW TO LIVE MORE WISELY AROUND OUR PHONES – The School Of Life