Tại sao cần viết blog, dev Minhtrung nguyễn + Tại sao phải viết blog kĩ thuật?

ANT December 15, 2021

Đăng lại một bài đã viết từ cách đây mấy tháng. Chủ đề này đã có không ít, nhưng chẳng hiểu sao lượng bài tự viết của dân lập trình người Việt ta vẫn không nhiều.

https://fullstack.edu.vn/

https://evondev.com/frontend-developer/

Tôi vốn đã muốn viết 1 bài tử tế về "Tại sao cần viết blog" từ tầm tháng 10 năm ngoái (2017), với cấu trúc mạch lạc, khoa học, tham chiếu đến nhiều bài viết khác, vậy mà chần chừ mãi vẫn chẳng xong. Hôm nay, nhân một chút thời gian ngao ngán với cái "spider chart" đang làm, nhân tinh thần đầu năm đang lên cao tràn trề, muốn gõ vài dòng, ngắn gọn thôi, chủ yếu là để ghi lại cảm xúc ngay lúc này về chủ đề viết lách.

Tôi bắt đầu viết từ hồi còn là sinh viên. Đăng trên blog Yahoo 360!. Đến giờ vẫn thỉnh thoảng viết trên Facebook Notes. Lý do thích viết thì có lẽ vì thích trình bày, thể hiện tâm tư suy nghĩ của bản thân. Dù học ngành Điện, nhưng các bài viết của tôi thường xoay quanh cuộc sống xung quanh, về gia đình, bạn bè, cuộc đời mình. Giờ nếu gộp lại tất cả các bài đem in sau chừng đó năm (quãng 13 - 14 năm), có lẽ cũng in được một cuốn sách mỏng dầy ... 50 trang A4.

Ngoài viết ra, tôi coi chụp ảnh kèm phụ đề cũng là một dạng viết, để ghi lại về những vùng đất, những kỷ niệm đã qua với bạn bè.

Trong cái gia tài nho nhỏ trên, không một dòng nào về công việc, về kiến thức đã tích lũy được trong những năm đi học Điện ở Bách Khoa Hà Nội, làm xây dựng ở An Viên, làm năng lượng tái tạo ở VNEEC, viết luận văn về rác ở Accenture, hay viết về sản xuất, về máy biến áp lúc ở ABB. Giờ đây khi nhìn lại những năm tháng ấy, tôi thấy mình đầy ắp những ký ức sôi nổi không được ghi lại, đang mai một dần bởi hạn chế của trí nhớ con người.

Sau 4 tháng học và làm software development, số lượng bài tôi viết (và dịch) là 25 bài. Chưa bàn đến chất lượng, mỗi bài viết cũ là một kỷ niệm về chính cá nhân tôi trong quá khứ. Mỗi bài viết như một chấm đen, nếu tách riêng ra sẽ chẳng là gì. Nhưng nếu đặt cạnh nhau, sắp theo thứ tự thời gian, sẽ thấy các chấm đó nối lại tạo nên hình thù một con người từ lúc non nớt và dần trưởng thành hơn, với cả thành công lẫn thất bại. Do vậy, hiểu về quá khứ của mình quan trọng, bởi nó làm con người thấy tự tin với sự lớn lên của mình, từ đó có thêm lạc quan để đối mặt với tương lai phía trước. Nếu không đem lại sự tự tin vì trưởng thành, thì cũng là vì những thất bại. Thứ thất bại đã được chiêm nghiệm, viết ra, chứ không phải bị bỏ qua, biết mình phải làm gì vào ngày mai để tránh mắc phải những sai lầm của ngày hôm qua.

Viết blog trước tiên là đối thoại với bản thân. Ai đó đã nói rằng việc này sẽ giúp giảm căng thẳng, muộn phiền, nhìn vào những mặt tích cực của mọi việc. Các bài blog đều là những thứ mới, hay ho, được viết lúc đang nhiều năng lượng tích cực, muốn chia sẻ hoặc khoe với bạn bè. Nếu có lúc nào buồn chán, cuộc đời u ám, thì đọc lại những niềm vui nho nhỏ đã qua, sẽ thấy đó chính là những đốm lửa nhỏ giữ cho bếp luôn cháy mãi. Hẳn lúc đó sẽ cố thêm một chút, tiến thêm một vài bước chân, để tiếp nối hành trình của mình.

Viết blog công khai tức là luôn phải để ý có người đọc và phán xét mình. Nếu trước chỉ là viết về những gì mình cảm nhận về thế giới (chiều Bản thân --> Thế giới), thì viết blog kỹ thuật lại là cuộc phỏng vấn (tưởng tượng) trong đó mình phải trả lời câu hỏi của một người khác về chủ đề đang viết (chiều Thế giới --> Bản thân). Cứ đặt mình vào vị trí của người bạn, ánh mắt đầy nghi ngờ, hỏi một dãy các câu hỏi "tại sao", "như thế nào", "là cái gì", "liệu thế khác được không", v.v. Phải cố trả lời sao cho dễ hiểu và dễ nhớ nhất, theo kiểu giải thích cho cụ bà 80 tuổi về vận tốc ánh sáng của Anh-xờ-tanh chẳng hạn. Thử hỏi nếu làm được như vậy, thì sẽ nhớ lâu hơn so với việc đọc lướt lướt (tưởng hiểu mà chẳng đọng lại gì) như thế nào? Mà giả sử bị chửi vì viết sai, viết dốt thì thực chất là người ta đang giúp mình miễn phí, chỉ ra các lỗ hổng trong kiến thức cũng như tư duy. ---> THAY ĐỔI NHẬN THỨC

Mất thời gian ư? Đương nhiên! Nhưng đó là việc cần làm. Giống như đang xây nền móng cho tòa nhà tư duy của mình bằng từng viên gạch chắc chắn. Nền móng càng vững chãi, càng rộng thì mình sẽ phát triển tốt hơn về lâu về dài. Viên gạch mình đang xây phải là đá ong, là gạch nung, chứ không phải thứ gạch đất sau mấy trận mưa là trôi.

Biết mà không nói là một cái tội. Tỷ lệ lập trình viên Ta chịu viết blog, theo quan điểm chủ quan của tôi, là vô cùng thấp (so với các bạn Tây). Tôi nghĩ chủ yếu là vì lười, vì văn hóa Việt Nam không cổ vũ việc trình bày quan điểm cá nhân. Việc "documentation" vô cùng quan trọng, nếu chỉ đơn giản là các lời khuyên hoặc hướng dẫn bằng lời, thì chẳng có gì để lưu lại, để người khác có cơ hội được "nghe", "phản biện", rồi phát triển tiếp cho những người khác nữa. Vậy thì lấy đâu ra những người khổng lồ để mà đứng trên vai? Văn hóa truyền miệng cần được thay đổi bằng văn hóa ghi chép, bằng giấy mực cổ điển hoặc kỹ thuật số.

Đương nhiên là viết nhiều khoe nhiều thì sẽ được mọi người nhắc đến nhiều, quan tâm, săm soi hơi. Viết hay thì sẽ có người theo dõi, chờ đợi bài viết mơi của mình. Mình viết dở thì sẽ bị chửi, bị góp ý, lúc đó tiến bộ hơn. Nếu cứ kiên trì và không ngừng nâng cao chất lượng bài viết thì kiểu gì cũng sẽ vượt lên trên đám đông, gia nhập vào một đám ít đông hơn, dễ tiếp cận vào những nguồn tài nguyên có giá hơn chút (như công việc, cơ hội gặp người nổi tiếng, v.v.). Cái lợi chính đáng như vậy, tại sao lại bỏ qua?

Nhiều lắm. Dưới đây là phần mà John Sonmez gợi ý mà tôi ghi lại. Hiện mấy bài viết của 2017 mới chỉ là 1 phần nhỏ trong số những gì có thể viết. Viết nhiều quá mất thời gian học với code. Nói chung cần cân nhắc và giữ mọi thứ cân bằng.

Hướng dẫn làm cái gì đó
Viết review sách hoặc một sản phẩm, công cụ
Tổng hợp tin tức mới
Viết bình luận về bài viết trên blog khác
Câu truyện đời tư mà bạn muốn chia sẻ
Phỏng vấn ai đó trong lĩnh vực của bạn
Danh sách các điều cần làm/ cần xem (Ví dụ, danh sách 3 phần mềm mã nguồn mở trong Linux để xử lý ảnh Raw)
Những bài viết về chủ đề dễ gây tranh cãi
Những bài dạng video hoặc thu âm
Bài viết của khách mời
Series bài viết về 1 chủ đề nào đó
Nguồn học tập, bài viết
Các case studies
Bài viết để trả lời một câu hỏi nào đó
Tranh biếm họa
Bản tóm tắt các lệnh/ cú pháp thường gặp
Cách xử lý một vấn đề gì đấy
Một vấn đề nào đó điên đầu vẫn chưa giải quyết được
Dự đoán về tương lai của một sản phẩm/ công nghệ cụ thể
So sánh về sản phẩm
Đưa ra định nghĩa về một thứ gì đó

Trên kia là gợi ý. Hoặc cứ vào xem các blog Việt Nam/ nước ngoài khác viết gì, thấy gì hay thì bắt chước theo.

Theo bạn Huy Trần trong Tại sao phải viết blog kĩ thuật? (bên dưới) , thì trước hết là cần có:

cấu trúc rõ ràng
có hình minh họa
biết đánh dấu, in đậm, in nghiêng các mục lục, các phần quan trọng
viết như đang nói cho đứa bạn, tránh văn chương hoa mĩ cầu kỳ.

Có rất nhiều lựa chọn cho bạn:

Tạo tài khoản rồi đăng lên Github Page, Blogger, WordPress.com, v.v.
Tự mua tên miền, host, rồi cài các CMS (hệ thống quản lý nội dung) để đăng bài
Đăng lên Kipalog (Keep A Log)
Đăng lên Medium.
.v.v.

Tôi sẽ viết thêm các bài về Github Page, về Jekyll, và hy vọng về Netify cũng như Gastby, tất cả đều liên quan đến nền tảng hỗ trợ viết blog trong một dịp nào đó.

Viết blog đem lại nhiều cái lợi cho cá nhân. Với tôi, nó vừa là việc cá nhân, vừa là trách nhiệm của một thành viên của cộng đồng lập trình viên. Nếu được khuyên ... tôi mong các bạn đang "định", hoặc "sẽ" viết blog thì hãy viết ngay. Ý là NGAY nhé, ngay bây giờ, ngay và luôn, mở Microsoft Word/ Google Docs/ Libre Office/ Notepad/ Gmail/ bất cứ trình soạn thảo nào có trong tay, hoặc bất kỳ text editor nào (như VS Code) có Markdown, viết về bất kỳ một cái gì gợi ý bên trên, bất kỳ cái gì mà bạn có trong đầu. Viết ít nhất 1/2 trang A4, nhiều nhất 1 trang A4. Lưu lại. Đăng lên nếu được.

Sẽ cần chuyên cần. Sẽ cần kỷ luật cá nhân. Sẽ cần kiên trì. Thành quả sẽ đến từ từ, vô hình, trong tương lai (có lẽ, tính bằng 3- 5 năm).

PS: Còn 1 thứ nữa của viết blog. Đó là kiếm tiền. Nhưng vì đó không phải mục đích của tôi, nên ... bỏ qua.

nguồn: https://kipalog.com/posts/Tai-sao-can-viet-blog

--------------------------------------

https://thefullsnack.com/posts/lam-the-nao-viet-blog-ki-thuat.html?t=1515034417189

Tại sao phải viết blog kĩ thuật?

Có rất nhiều bài viết trên mạng nói về vấn đề tại sao một lập trình viên nên thường xuyên viết các bài blog kĩ thuật.

Tựu chung lại có thể là ba vấn đề sau:

Giúp đời

Rõ ràng, bạn không viết blog kĩ thuật để chia sẽ những thứ nhăng cuội như tự sự chuyện tình của bạn với gấu, hay báo cáo cho dân mạng biết hôm nay bạn buồn như thế nào vì trời nó mãi không chịu nắng.

Bạn viết blog kĩ thuật là để chia sẽ kiến thức, hiểu biết của mình cho những người chưa biết.

alt text

Nếu chưa hình dung ra được, thì hãy nhớ lại những đêm thức trắng tìm đồ án mẫu, vì đã ngâm cả tháng trời không chịu làm mà mai là phải nộp rồi :)) Bạn sẽ cảm thấy biết ơn những anh hùng vô danh đã đưa lên mạng mọi thứ bạn cần, cứu giúp bạn qua khỏi cuộc đời sinh viên ăn chơi bạt mạng... Oan oan tương báo. Đã đến lúc bạn phải làm điều tương tự cho lớp hậu sinh.

Giúp mình

Nắm vững kiến thức

Mình rất sợ bị ăn gạch, vì vậy nên mỗi lần viết bài thì mình phải tìm hiểu rất nhiều về chủ đề mà mình viết, và nhiều lúc để viết được một đoạn phân tích cho một khái niệm kĩ thuật, mình phải đọc đến 4, 5 bài báo hoặc lục tung từng cuốn sách...

Và tất nhiên điều này chỉ có lợi cho mình. Sau khi hoàn thành bài viết, mình thu được một lượng kha khá kiến thức về vấn đề mình đã viết và các vấn đề liên quan. Đây cũng là cách tự học hiệu quả bất kì món công nghệ nào.

Tiếc thay, viết bài nào cũng vẫn bị ăn gạch như thường...

Tăng cường khả năng tiếng Anh

Hồi học cấp 3, từng có một giai đoạn mình tự học C++ bằng cách dịch lại các bài viết hướng dẫn sử dụng một game engine và đăng lên các forum tiếng Việt để chia sẻ. Kết quả là năm đó điểm anh văn mình từ hạng 30 nhảy vọt lên top 10 của lớp :v

Và điều mình không ngờ là kĩ năng này đã giúp mình rất nhiều trong những năm tháng theo học ngành CNTT sau này.

Có cơ hội kiểm chứng kiến thức

Nếu bạn am hiểu một vấn đề gì đó, mà không nói ra thì không ai biết là bạn am hiểu nó. Hoặc tệ hơn, bạn sẽ bị lầm tưởng là mình am hiểu nó cho tới khi nhận được những câu hỏi hay góp ý của độc giả...

Viết và nhận được câu hỏi, phản biện, vắt óc ra suy nghĩ hoặc lao đầu vào nghiên cứu để trả lời các câu hỏi đó, cuối cùng bạn thực sự trở thành một tay đáng gờm vì lượng kiến thức ngày một chắc chắn. Còn chờ gì nữa mà không viết nhỉ? :D

Nổi tiếng... :v

Thực ra ý mình không phải đưa một động cơ sặc mùi danh vọng này ra để dụ dỗ các bạn đâu. Chỉ là, nếu tích cực hoạt động, chia sẽ thì bạn sẽ có cơ hội quen biết với rất nhiều người, và rất nhiều người sẽ biết tới khả năng của bạn.

Viết blog kĩ thuật như thế nào?

Không có một công thức hay một phương pháp chuẩn nào để mình bắt ép các bạn phải làm theo cả.

Việc viết như thế nào là tuỳ vào sở thích và kinh nghiệm của mỗi cá nhân.

Trong bài viết này, mình sẽ chia sẽ với các bạn kinh nghiệm viết bài của mình, tất nhiên chỉ để tham khảo, vì có thể nó không phù hợp với bạn...

Bước 0: Đọc

Để viết được một bài viết về kĩ thuật, việc đầu tiên là bạn cần phải hiểu rõ vấn đề đó, nếu không sẽ nhận phải một lượng gạch đá khá lớn, và bài viết sẽ chẳng hề có một giá trị gì.

alt text

Hãy tìm cách đọc thật nhiều bài viết về vấn đề mình sắp viết, phân tích ưu nhược điểm của nó cho đến khi bạn đủ tự tin để qua bước tiếp theo.

Bước 1: Lập dàn ý

Hồi xưa đi học hẳn ai cũng đã học qua môn Tập làm văn, và nhớ rõ là cô giáo lúc nào cũng bắt chúng ta lập dàn ý cho bài văn sẽ viết. Mình chưa bao giờ làm vậy ở trường nên điểm văn thường rất thấp :v

Mãi sau này, khi tham gia viết lách, dần dần mình nhận ra, dàn ý là một công cụ hết sức hữu hiệu. Bạn hoàn toàn có thể viết một bài blog/bài báo mà không cần đến dàn ý, nếu khả năng kiểm soát nội dung của bạn tốt, còn không, chính bạn khi đọc lại bài viết sẽ không hiểu mình đang viết về cái gì, chứ đừng nói đến độc giả =))

alt text

Đầu tiên, bạn cần chuẩn bị:

Một phần mềm soạn thảo, nếu thích có thể dùng Sublime, Atom hoặc Evernote, Medium cũng là một sự lựa chọn vì nó có giao diện rất gọn gàng.
Hoặc một cuốn sổ và cây bút.

Để lập dàn ý, chúng ta có 2 cách: Viết hoặc Vẽ

Đây là cách lập dàn ý bằng cách viết:

Còn đây là cách mình thường dùng để lập dàn ý, đó là vẽ phác thảo ý tưởng ra sổ tay:

Đây là bước mà bạn cần hệ thống hoá nội dung mình sẽ viết, sau khi đã có dàn bài một cách khái quát, bạn có thể đi sâu vào một vài gạch đầu dòng nhỏ hơn để triển khai ý tưởng cho từng nội dung.

Bước 2: Viết

Ở bước này, đơn giản bạn chỉ việc bắt tay vào viết, viết, viết và viết.

Nếu đã lập dàn bài một cách chi tiết ở bước 1, thì đến bước này hầu như bạn chỉ cần đắp thêm chữ vào cho cái khung dàn bài của mình.

Điều quan trọng ở bước này là phải trình bày nội dung một cách ngắn gọn, dễ hiểu, không nên viết dông dài.

Bước này chúng ta không cần quan tâm tới việc trình bày nội dung, cứ viết thả cửa. Nếu dùng các text editor như Sublime hay Atom, các bạn có thể chọn cách viết bằng Markdown (sau đó dùng các tool để convert ra HTML sau). Việc bố trí không gian làm việc trên text editor yêu thích cũng là một cách kích thích khả năng viết. Hình bên dưới là không gian làm việc của mình khi viết bài cho Kipalog bằng Markdown :D

Văn phong cũng là một yếu tố quan trọng, phong cách viết bài, cách dùng từ sẽ là thương hiệu của bạn. Mình thích cách viết dân dã, không trịnh trọng, giống như đang đối thoại trực tiếp với độc giả. Mặc dù với những người khó tính sẽ cho đó là không tôn trọng người đọc, nhưng theo mình, cách viết này sẽ giúp cho người đọc nắm bắt vấn đề một cách dễ dàng hơn là những ngôn ngữ như sách giáo khoa.

Mình ảnh hưởng cách viết này của các bác Lê Hoàng, Phạm Hồng Phước, Hoài An. Nếu ai đã từng đọc tạp chí eChíp, Làm bạn với máy tính những năm 2003 - 2008, 2009 chắc hẳn sẽ rất nhớ phong cách viết gần gũi của họ, đúng với slogan của tờ báo: "Tin học như cơm bình dân"

Bước 3: Trình bày nội dung, thêm hình minh hoạ

Sau khi viết thả cửa ở bước 2, chúng ta đi vào công đoạn sửa soạn.

Hãy trình bày bài viết một cách rõ ràng, tốt nhất nên dùng font chữ to và dễ đọc. Đừng màu mè làm gì.

Hãy kiểm tra từng khoảng trắng, thò thụt đầu dòng, đánh số thứ tự ở các mục danh sách, gạch đầu dòng ở những chỗ liệt kê.

In đậm hoặc highlight các từ khoá, tên menu item, tên class hoặc tên riêng của các nhân vật được đề cập trong bài,...

alt text

Việc lựa chọn hình minh hoạ cũng khá quan trọng. Nên lựa các hình ảnh đơn giản, ít rườm rà, ít màu sắc, quan trọng là phải hợp tông với giao diện trang blog mà bạn đang viết. Chèn một cách cẩn thận vào bài viết, tránh làm nó bể bung bét lên. Hình ảnh nên upload thẳng lên trang blog của bạn, tránh hot link từ bên ngoài đề phòng link gốc bị die thì bài viết cũng mất giá trị.

Nếu có khả năng vẽ, tự vẽ hình minh hoạ cũng sẽ tạo được ấn tượng cho người đọc về blog của bạn.

alt text

Chèn nhiều hình sẽ làm cho bài viết rõ ràng hơn. Chèn quá nhiều hình thì sẽ làm cho bài viết trở nên lộn xộn hơn. Bao nhiêu là đủ? Đây là cả một môn nghệ thuật :))

Syntax highlight cho code cũng khá quan trọng, tránh làm người đọc khó chịu vì không phân biệt được đâu là code, đâu là nội dung bài viết.

Lời khuyên cuối cùng

Cuối cùng, để viết được một bài viết có chất lượng, bạn phải có một cấu trúc nội dung logic, giọng văn không quá khô cứng, hình ảnh minh hoạ trực quan, và trình bày bài viết một cách tỉ mỉ.

Hãy đọc lại bài viết của mình nhiều lần trước khi nhấn nút Publish

alt text