[Sách] Phong cách lãnh đạo của Đức Giêsu - CÁI TÔI (Trích từ phần 3

[Sách] Phong cách lãnh đạo của Đức Giêsu - CÁI TÔI (Trích từ phần 3 - NHỮNG CÁM DỖ TRONG LÃNH ĐẠO)

quangxn October 14, 2025

CÁI TÔI

Một diễn giả nổi tiếng đã nhận lời phát biểu tại buổi họp thường niên của một tổ chức lớn. Ngày diễn ra sự kiện, ông đến nơi, ghi danh như mọi người tham dự khác, nhận bảng tên, rồi đi dạo quanh hội trường. Không ai nhận ra ông. Không ai để ý đến ông.

Khi bước lên diễn đàn, ông mở đầu bằng những lời trách móc cay đắng, bày tỏ sự thất vọng vì không ai chào đón ông khi đến. Sau sự kiện, tôi gặp riêng ông, và ông tâm sự rằng ông cảm thấy bị tổn thương vì không được nhận diện. Ông nói: “Tôi đã muốn bỏ đi ngay. Ban tổ chức đã nói với tôi qua điện thoại rằng họ rất mong tôi đến phát biểu, nhưng khi tôi đến nơi, tôi thấy hoàn toàn hụt hẫng.”

Cái tôi con người thật mong manh và dễ bị xúc phạm. Nhiều khi chính cái tôi này cản trở chúng ta trong việc lãnh đạo hiệu quả theo tinh thần của Đức Kitô.

Đức Giêsu không bao giờ buồn phiền khi người ta không nhận ra Người. Thực ra, Người thường tránh né sự phô trương và vinh danh. Có lần, môn đệ Philípphê mời bạn mình là Nathanael đến gặp Đức Giêsu. Khi Nathanael nghe Người xuất thân từ Nazarét, ông buông lời: “Từ Nazarét, làm sao có cái gì hay được?”
Đó là một sự xúc phạm. Thế nhưng, Đức Giêsu không hề trách mắng Nathanael. Dù danh tiếng Người đã lan rộng, Người không tỏ ra bị xúc phạm vì không được nhận biết hay kính trọng. Người đã đối thoại với Nathanael, và cuối cuộc trò chuyện, Nathanael phải thốt lên: “Thưa Thầy, chính Thầy là Con Thiên Chúa, chính Thầy là Vua Israel!” (x. Ga 1,46-51).

Đọc các Tin Mừng, ta sẽ thấy Đức Giêsu không bao giờ buột miệng nói: “Ta là Đấng Kitô!” Người cũng chẳng gợi ý về căn tính thần linh của mình. Người tập trung giảng dạy, rao giảng và biểu lộ sứ mạng được trao phó, rồi để dân chúng tự rút ra kết luận. Khi đi từ làng này sang làng khác, Người không mong được chào đón bằng cờ xí, ban tiếp tân hay vinh dự loài người. Cái tôi của Người không tìm kiếm sự thỏa mãn nơi tiếng vỗ tay của đám đông. Người nói rõ: “Tôi không tìm vinh quang nơi người phàm” (Ga 5,41).

Khi các môn đệ dâng Người thức ăn bên bờ giếng ở Samaria, Người đáp: “Lương thực của Thầy là thi hành ý muốn của Đấng đã sai Thầy và hoàn tất công trình của Người” (Ga 4,34). Người không hề nói rằng mình chẳng bao giờ đói khát thể lý, nhưng Người khẳng định rằng Người đặt sứ mạng Chúa Cha trao lên trên mọi nhu cầu bản thân. Qua gương lãnh đạo này, Người dạy các môn đệ rằng sứ mạng đời họ cũng chính là thi hành ý muốn Thiên Chúa Cha, chứ không phải nuôi dưỡng cái tôi của mình.

Đức Giêsu đến như một người tôi tớ, chứ không như một nhân vật tìm vinh quang. Lãnh đạo đòi ta phải nhận ra việc cần làm, xắn tay áo và thực hiện. Ta không cần được tán thưởng, công nhận hay tôn vinh vì điều đó. Là những tôi tớ, ta chỉ cần trung tín chu toàn công việc. Nếu ta mong chờ được khen ngợi khi thi hành thánh ý Chúa Cha, thì ta đã thôi không còn là tôi tớ nữa, và cũng không còn đi theo đường lối lãnh đạo của Đức Giêsu.

Ai được ghi công?

Một phụ nữ Kitô hữu làm việc trong một nhà xuất bản ngoài Kitô giáo. Bà giữ chức vụ trợ lý biên tập, thường đọc lại bản thảo sau khi biên tập viên đã chỉnh sửa, để rà soát lỗi ngữ pháp và chấm câu.

Người biên tập viên – cấp trên trực tiếp – bất tài trong công việc, nhưng lại giữ hình ảnh giả tạo về năng lực của mình bằng cách dựa vào trợ lý để sửa chữa sai sót. Bà biết trợ lý có năng lực hơn, nên ngày càng giao thêm việc cho trợ lý, nhưng lại nhận hết công lao về mình.

Một ngày nọ, biên tập viên cãi vã với ông chủ – là giám đốc xuất bản:
“Nếu ông không đáp ứng yêu cầu của tôi, tôi sẽ từ chức.”
“Vậy thì tôi chấp nhận sự từ chức đó,” ông chủ đáp. “Tôi biết rõ trợ lý của cô mới là người làm hầu hết công việc bấy lâu nay.”

Biên tập viên tức giận: “Có phải cô ấy nói với ông không?”
“Không cần. Tôi đã biết chuyện này từ lâu, và tôi tự hỏi khi nào cô mới chịu công nhận công lao mà trợ lý xứng đáng được hưởng.”

Thế là biên tập viên bỏ việc, và người trợ lý được thăng chức làm biên tập viên. Bà làm việc tận tâm, không hề mong sự ghi nhận.

Một hôm, ông giám đốc – vốn không phải Kitô hữu – nói riêng với bà: “Cô luôn làm việc chăm chỉ mà chẳng bao giờ đòi hỏi được công nhận. Vì sao vậy?”

Bà đáp: “Tôi nghĩ là vì tôi sống vâng phục Chúa. Kinh Thánh dạy rằng tôi phải làm việc hết lòng, như cho Chúa chứ không phải cho người phàm; và chính Ngài sẽ ban thưởng cho tôi. Tôi biết rõ cấp trên cũ đã làm gì, nhưng tôi đã quyết định trước mặt Chúa là làm hết sức, còn để Ngài định đoạt ai được ghi công.”

Ông giám đốc sửng sốt: “Tôi không biết nhiều về tôn giáo, nhưng tôi biết điều này: nếu có ai trong thế giới này là Kitô hữu, thì chính là cô.”

Đó chính là lãnh đạo theo phong cách của Đức Giêsu – một mô hình lãnh đạo tập trung vào việc phục vụ Thiên Chúa, chứ không phục vụ cái tôi của mình.

Sự công nhận là con đường hai chiều

Những nhà lãnh đạo đích thực luôn sẵn sàng trao sự công nhận cho người xứng đáng. Họ không muốn chiếm công lao của người khác, nhưng muốn chia sẻ vinh dự và khích lệ mọi người. Họ hiểu rằng mọi thành quả lãnh đạo đều là thành quả tập thể, bởi vì lãnh đạo là nghệ thuật đạt được mục tiêu thông qua con người.

Trận đấu được giành chiến thắng bởi cả đội chứ không chỉ bởi huấn luyện viên. Lợi nhuận do công ty làm ra, chứ không phải chỉ từ CEO. Chiến thắng trong trận chiến là công lao của cả đạo quân, chứ không chỉ của vị tướng. Sứ vụ của Giáo hội được thực hiện bởi cả cộng đoàn, chứ không chỉ nơi vị mục tử. Một nhà lãnh đạo tự mình nhận lấy hết công lao của tập thể hay tổ chức là một người đang có vấn đề về cái tôi.

Tôi không cổ vũ cho sự khiêm tốn giả tạo. Nếu một nhà lãnh đạo xứng đáng được vinh danh đôi chút, điều đó hoàn toàn ổn. Không có gì sai khi được công nhận đúng mức, và các nhà lãnh đạo cũng không nên giả vờ khiêm nhường chỉ để tỏ ra là mình khiêm nhường. Đó lại là một kiểu kiêu ngạo khác – kiểu kiêu ngạo nói rằng: “Hãy xem tôi khiêm nhường biết bao!”

Dù lãnh đạo trong lĩnh vực nào – kinh doanh, quân ngũ, đội nhóm, giáo hội, văn phòng luật sư, hay gia đình – chúng ta đều đang phục vụ Đức Giêsu Kitô. Nếu chúng ta tìm kiếm vinh quang và sự tán thưởng từ loài người, thì sẽ không thể nhận được vinh quang và sự chấp nhận từ Thiên Chúa. Làm việc để mong được khen ngợi từ người khác chính là làm với động cơ sai lạc.

Bạn có thấy khó chịu khi công việc của mình không được ghi nhận? Bạn có bực bội khi người khác được khen thưởng thay vì bạn? Việc thiếu công nhận có khiến bạn muốn bỏ việc không? Đức Giêsu đã lãnh đạo mà không hề mong đợi sự ghi nhận nào. Nếu bạn thật sự muốn lãnh đạo theo phong cách của Ngài, thì bạn phải bỏ cái tôi của mình ngay từ đầu.

Người lãnh đạo vững tâm

Mỗi khi một người đảm nhận vai trò lãnh đạo, người ấy mặc nhiên – hoặc công khai – cam kết sẽ dốc hết nỗ lực vì lợi ích của tổ chức. Như thánh Phaolô đã viết: “Vả lại, người quản lý được yêu cầu phải trung tín” (1 Cr 4,2).

Một nhà lãnh đạo đích thực không thể là người bất an. Họ không thể lúc nào cũng lo sợ mất vị trí lãnh đạo. Họ phải tin tưởng vào sự hướng dẫn của Thiên Chúa trong đời sống, cũng như tin tưởng vào những ơn ban và khả năng mà Thiên Chúa đã trao. Nhà lãnh đạo bất an thì sợ hãi khi đưa ra quyết định, và thường xuyên nghi ngờ lại chính quyết định hiếm hoi mà họ đã làm.

Ngược lại, nhà lãnh đạo tự tin thì quyết đoán mà không kiêu ngạo, vững vàng mà không tự mãn. Họ hành động dứt khoát, và không ám ảnh mãi về quyết định sau khi đã đưa ra. Nếu phát hiện mình sai, họ đơn giản sửa quyết định cũ bằng quyết định mới và tiếp tục tiến bước. Đó chính là cách những nhà lãnh đạo an tâm và đầy tự tin lãnh đạo. Họ đã học được lời khuyên của thánh Phaolô:

“Anh em đừng lo lắng gì cả, nhưng trong mọi sự, cứ đem lời cầu nguyện, khẩn xin và tạ ơn mà giãi bày trước mặt Thiên Chúa những điều anh em thỉnh nguyện. Và bình an của Thiên Chúa, vốn vượt trên mọi hiểu biết, sẽ giữ cho lòng trí anh em được kết hợp với Đức Kitô Giêsu” (Pl 4,6-7).

Chính sự bình an, tự tin và an tâm này đến từ việc biết rõ mình đang phục vụ ai – Đức Giêsu, Thầy Chí Thánh. Người lãnh đạo sống để làm đẹp lòng Chúa Giêsu thay vì làm vừa lòng người đời sẽ có ít căng thẳng và lo âu hơn nhiều. Khi ta lãnh đạo theo gương Đức Giêsu, ta được an tâm vì biết rằng mình là đầy tớ của một Chủ nhân đầy ân sủng, tha thứ và đón nhận – Đấng hiểu ta còn hơn cả chính ta hiểu mình.

Vì đã được an toàn trong Đức Giêsu, ta không còn cảm thấy bị đe dọa bởi sự cạnh tranh. Ta không thấy cần phải bảo vệ vị trí hay danh tiếng của mình. Đức Giêsu là Đấng che chở và bảo vệ ta. Ta có thể trao phó mọi sự vào tay Ngài và hoàn toàn an tâm.

Phil và Steve Mahre là hai anh em sinh đôi, những vận động viên trượt tuyết núi cao lừng danh, từng thi đấu tại Thế vận hội mùa đông 1984 ở Sarajevo. Phil lớn hơn Steve bốn phút. Họ được coi là hai trong số những vận động viên trượt tuyết xuất sắc nhất nước Mỹ. Trong những năm cuối thập niên 70 và đầu 80, họ thường xuyên đối đầu trên đường đua World Cup, nhưng không ai trong họ cảm thấy bị đe dọa bởi người kia. Ngược lại, họ tin rằng sự cạnh tranh ấy giúp cả hai ngày càng tiến bộ.

Trong trận chung kết Olympic 1984, Phil thi trước và đang giữ vị trí số một. Đến lượt Steve, Phil đã cầm bộ đàm báo cho em mình biết trước những chỗ nguy hiểm trên đường, trong đó có một đoạn cực kỳ trơn trượt gần cuối dốc. Tại sao Phil lại giúp đối thủ – cũng chính là em trai mình – ngay cả khi điều đó có thể khiến anh mất huy chương vàng? Bởi vì Phil rất vững tâm. Cái tôi của anh đủ mạnh để vừa cạnh tranh, vừa làm bạn và ủng hộ em mình. Anh thật lòng mong em mình có màn trình diễn tốt nhất, ngay cả khi điều đó đồng nghĩa với việc anh chỉ giành huy chương bạc thay vì vàng.

Khi Steve hoàn tất lượt thi, anh chỉ chậm hơn Phil đúng 0,21 giây. Tại lễ trao giải, họ đứng cạnh nhau: Phil nhận huy chương vàng, Steve nhận huy chương bạc. Sau đó, Phil nhớ lại: “Khi tôi nhận huy chương vàng, cha tôi chúc mừng, rồi nói: ‘Một nửa tấm huy chương ấy là của em con.’ Và ông hoàn toàn đúng.”

Đó chính là cách nói của một nhà lãnh đạo đích thực. Nhà lãnh đạo thật sự không có cái tôi mong manh. Họ vững vàng và tự tin, không sợ cạnh tranh.

NGUYÊN TẮC 11

Những nhà lãnh đạo chân chính được an toàn trong Đức Giêsu Kitô, và họ không cần phải bảo vệ hay bênh vực cái tôi của mình.